Kruidenthee hoort bij het dagelijks leven in Peru. Mate de coca is een thee van gedroogde cocabladeren, die je in hotels en cafés in het hoogland krijgt en die van oudsher op hoogte wordt gedronken; muña is een muntachtig Andeskruid; emoliente is een warme, licht geleiachtige drank van straatkarretjes. Manzanilla (kamille), anijs en citroenverbena zijn ook gewoon.
Cocathee is legaal en normaal in Peru, maar het blad is in veel andere landen aan regels gebonden, dus neem geen bladeren of theezakjes mee naar huis. Kruidenthee is troostrijk, maar geen behandeling tegen hoogteziekte.
Mate de coca: de thee van het hoogland
Mate de coca maak je door gedroogde cocabladeren, of een theezakje met gemalen bladeren, te laten trekken in heet water. De smaak is mild, groen en een beetje bitter, ergens tussen slappe groene thee en een kruidenthee, en veel mensen doen er suiker of een schijfje citroen bij.
In Cusco, Puno, Arequipa en Huaraz zetten hotels bij aankomst vaak een thermos van de thee klaar, naast een schaal met bladeren. Het hoort bij de gastvrijheid van het hoogland en is geen toeristische gimmick; het blad wordt al eeuwenlang gebruikt in het Andesleven, bij het dagelijks kauwen, in offers en bij ceremonies.
Het cocablad is niet hetzelfde als cocaïne. Voor de drug is chemische bewerking nodig die niets met de thee te maken heeft. Toch is de plant in veel landen gereguleerd, en daarom verdienen de regels voor reizigers hieronder aandacht. Wil je het lokale leven rond het blad zien, bezoek dan een markt zoals San Pedro in Cusco.
Cocathee en hoogte
Reizigers vragen vaak of cocathee hoogteziekte voorkomt. Locals drinken hem op hoogte als warme, vertrouwde drank, en veel bezoekers vinden hem troostrijk. Er is geen sterk bewijs dat hij hoogteziekte voorkomt of geneest, en hij mag de gebruikelijke maatregelen niet vervangen: klim geleidelijk, rust uit, drink water en vermijd alcohol. Zie hoogteziekte voor wat echt helpt.
Warme thee heeft op zichzelf wel voordelen: hij houdt je gehydrateerd, is zacht voor de maag en een hete kop is welkom op een koude ochtend in het hoogland. Drink hem met mate, zoals elke cafeïnevrije kruidenthee, en wees voorzichtig als je zwanger bent, een hartaandoening hebt of medicijnen gebruikt; vraag het een arts.
Kauw geen bladeren in de veronderstelling dat je sneller went aan de hoogte. Kauwen is een kunst met eigen gebruiken, en de effecten kunnen sterker zijn dan verwacht.
Tours en activiteiten
Online te boeken, gekozen op basis van reizigersbeoordelingen.
-
★ Hoogst beoordeeld Vanaf €52 per persoon
-
★ Hoogst beoordeeld Vanaf €23 per persoon
-
Dagtocht Vanaf €38 per persoon
-
★ Hoogst beoordeeld Vanaf €85 per persoon
Muña en andere Andeskruiden
Muña is een aromatisch kruid uit de muntfamilie dat in de hoge Andes groeit. Een paar blaadjes in heet water geven een scherpe, muntachtige thee die na zware maaltijden wordt gedronken en die koks gebruiken om stoofschotels, soepen en de aardoven van pachamanca te parfumeren. Op markten wordt het vers in bosjes verkocht.
Op marktkraampjes liggen ook andere kruiden: manzanilla (kamille), anís (anijs), hierba luisa (citroenverbena), cedrón, matico en huacatay, een zwarte munt die vooral in sauzen wordt gebruikt. Mensen drinken ze na de maaltijd, 's avonds of als ze zich niet lekker voelen, en kruidenverkopers op de markt adviseren mengsels.
Beschouw dit als traditionele dranken, niet als medicijnen. Hoeveelheden, wisselwerkingen en effecten zijn niet gestandaardiseerd, en kruiden die je niet kent vermijd je het best als je zwanger bent of medicijnen gebruikt. Theezakjes met kamille en anijs liggen in elke supermarkt en zijn de makkelijkste manier om veilig te experimenteren. De ingrediënten komen terug in de gerechten uit de gids over Andes-basisvoedsel.
Emoliente van het straatkarretje
Vroeg in de ochtend en in de avond verkopen karretjes in Lima en andere steden emoliente: een warme, licht dikke drank die wordt gemaakt door gerst te koken met kruiden zoals heermoes, lijnzaad en luzerne, en die daarna wordt gezoet en met limoensap wordt aangevuld. De verkoper schept hem uit een pan of een grote thermos en schenkt hem in een plastic bekertje.
De smaak is licht kruidig en zoetzuur, en de structuur is een beetje glibberig door het lijnzaad. Veel mensen drinken hem als ontbijt of als warme drank op een koele ochtend aan de kust, en hij is goedkoop. Vaak krijg je er een hapje bij, zoals een zoet broodje.
Kies uit hygiëne een druk karretje waar de drank heet wordt gehouden en de bekers schoon zijn, zoals aanbevolen in water- en voedselveiligheid. Recepten verschillen per verkoper, en sommigen voegen een druppel aloë of andere kruiden toe. Vraag wat erin zit als je allergieën hebt.
Warme dranken met alcohol en met melk
Niet elke warme drank in Peru is een kruidenthee. In het koude hoogland voegt té piteado een scheut rietsuikerdrank toe aan hete thee; hij wordt bij kraampjes en op straat verkocht en moet als alcohol worden beschouwd, zeker op hoogte. Warme chocolademelk, vaak dik en geserveerd met kaas of brood, is een andere troostdrank, beschreven in de chocoladegids.
Dranken op melkbasis zijn onder meer café con leche en warme melk met kaneel, en 's ochtends drinken veel Peruanen quinoa- of havermoutdrank, warm of koud. Quinoadrank wordt gekookt met kaneel en kruidnagel, soms met appel, en wordt bij straatkarretjes naast emoliente verkocht.
Wil je een typisch Peruaanse warme drank die geen kruidenthee is, probeer dan een van deze bij een ontbijtbroodje. Voor koffie verschilt het aanbod sterk per café, zoals uiteengezet in de koffiegids.
Kruidendranken door de dag heen
Kruidenthee volgt een ritme. 's Ochtends komen emoliente en quinoadrank van de karretjes, en een kop mate de coca of manzanilla kan een dag in het hoogland openen. Na de lunch is een kop muña, anijs of citroenverbena de gebruikelijke manier om een zware maaltijd te laten zakken, en restaurants brengen hem vaak ongevraagd.
's Avonds is kamille de standaard voor het slapengaan, en veel gezinnen laten een pan aromatisch water met kaneel en kruidnagel pruttelen. Op markten worden bosjes verse kruiden bij de handvol verkocht, en de kraampjes zijn een fijne plek om te zien hoeveel planten er in gebruik zijn.
Voor bezoekers is de makkelijkste aanpak elke dag één nieuwe kruidenthee te proberen en te noteren wat je lekker vindt. Hotels in de Andes hebben meestal warm water en kruiden in de lobby, en in koudere plaatsen is een thermos op je kamer gewoon. De prijzen zijn erg laag, dus proberen kost weinig.
Bestellen, kopen en mee naar huis nemen
In restaurants vraag je om "una infusión" of noem je het kruid: "un mate de manzanilla", "un mate de muña". De thee komt in een kopje of een kannetje, met suiker apart. Theezakjes zijn standaard, maar in huizen en op markten in het hoogland worden vaak verse blaadjes gebruikt.
Kruiden worden gedroogd verkocht op markten en in supermarkten, soms in mengsels. Kies verzegelde verpakkingen van betrouwbare winkels en lees het etiket. Wil je kruiden mee naar huis nemen, controleer dan wat je land toestaat: sommige plantaardige producten moeten worden aangegeven, en alles wat coca bevat, kun je niet veilig meenemen.
Als cadeau zijn theemengsels zonder coca, muña en kamille lichter en veiliger dan producten van het blad. Voor andere ideeën zie souvenirtips voor Peru en het bredere eetoverzicht.
Veelgestelde vragen
Is cocathee legaal?
In Peru wel: hij wordt openlijk verkocht en veel gedronken. Veel andere landen beperken het blad, dus controleer de regels van je eigen land en neem het niet mee over grenzen.
Komt cocathee voor in drugstests?
Hij kan een positieve uitslag voor cocaïnemetabolieten geven. Word je getest voor werk of sport, drink hem dan niet en vraag medisch advies.
Geneest mate de coca hoogteziekte?
Er is geen bewijs dat hij hoogteziekte voorkomt of geneest. Locals drinken hem voor het comfort, en hij mag geleidelijk klimmen, rust en water niet vervangen.
Wat is muña?
Een muntachtig Andeskruid voor thee en in de keuken. Het smaakt scherp en fris en wordt in het hoogland veel na de maaltijd gedronken.
Waarvan wordt emoliente gemaakt?
Van gekookte gerst en kruiden zoals heermoes, lijnzaad en luzerne, met suiker en limoensap. De recepten verschillen per verkoper.
Mag ik cocatheezakjes mee naar huis nemen?
Dat is riskant. Veel landen beschouwen cocaproducten als gereguleerd, en theezakjes uit Peru kunnen in beslag worden genomen of tot boetes leiden. Laat ze achter.
Is kruidenthee veilig tijdens de zwangerschap?
Sommige kruiden worden tijdens de zwangerschap afgeraden, waaronder coca. Vraag een arts naar specifieke theesoorten voordat je ze drinkt.
Is emoliente veilig om te drinken?
Van een druk karretje met hete vloeistof en schone bekers is het meestal prima. Sla hem over als de pan al lang koud staat.
