Spaans is de belangrijkste taal in Peru; Engels hoor je vooral in toeristenhotels en van sommige gidsen. Een paar zinnen maken echt verschil: groeten, alsjeblieft en dank je, hoeveel kost het, waar is, de rekening en cijfers. Praat langzaam, lach en gebruik een vertaalapp voor lastigere momenten. In de Andes wordt veel Quechua gesproken.
Begroetingen en beleefdheid
Hola betekent hallo. Buenos días is goedemorgen, buenas tardes goedemiddag en buenas noches goedenavond of welterusten. Por favor is alsjeblieft, gracias dank je en de nada graag gedaan. Met disculpe of perdón trek je iemands aandacht of zeg je sorry. Mucho gusto betekent aangenaam, en hasta luego tot straks of tot ziens.
Zeg "no entiendo" als je het niet begrijpt en "¿habla inglés?" om te vragen of iemand Engels spreekt. "Más despacio, por favor" vraagt of ze langzamer willen praten. Deze zinnen sluiten aan bij de gebruiken in etiquette, waar een groet bij het binnenkomen van een winkel net zo belangrijk is als de woorden zelf.
Onderweg en iets vragen
¿Dónde está...? vraagt waar iets is: ¿dónde está el baño? betekent waar is het toilet. ¿Cuánto cuesta? of ¿cuánto es? vraagt naar de prijs. La cuenta, por favor is de rekening. ¿A qué hora sale el bus? vraagt hoe laat de bus vertrekt. Quiero ir a... betekent ik wil naar. Aquí, por favor zeg je tegen een chauffeur waar hij moet stoppen.
Spreek de prijs af voordat je in een taxi stapt: ¿cuánto hasta...? Cijfers zijn erg handig: uno, dos, tres, cuatro, cinco, seis, siete, ocho, nueve, diez, en dan cien voor honderd. Un sol is één sol; voor biljetten en munten, zie geld. Waar deze zinnen van pas komen, lees je in taxi's en apps.
Eten, gezondheid en noodgevallen
Soy vegetariano of vegetariana laat de keuken weten dat je geen vlees eet; voeg zo nodig sin carne, sin pollo of sin pescado toe, want sommige gerechten bevatten een beetje vlees in de bouillon. Soy alérgico of alérgica a... geeft een allergie aan. Sin hielo betekent zonder ijs, en agua sin gas is gewoon water zonder bubbels.
Voor je gezondheid: me siento mal betekent ik voel me niet goed, necesito un médico ik heb een arts nodig, en met me duele... zeg je dat iets pijn doet. ¡Ayuda! betekent help, en llame a la policía bel de politie. Houd een offline vertaalapp en je noodnummers bij de hand.
Peruaanse woorden en Quechua
Peruanen gebruiken een paar woorden die je niet in lesboeken vindt. Chévere of bacán betekent gaaf of geweldig, en "ya" is een flexibel ja of oké. Een "combi" is een minibusje en een "colectivo" is een gedeelde taxi. "Piqueo" is een hapje of gedeeld bordje en "menú" is een vaste lunch.
In de Andes spreken veel mensen Quechua. Een vriendelijke groet is "allillanchu" en dank je wel is "sulpayki" of "yusulpayki", al verschillen spelling en gebruik per regio. Een woordje proberen wordt altijd gewaardeerd, maar maak je geen zorgen over perfectie.
In het restaurant en op de markt
In een restaurant vraag je met "una mesa para dos, por favor" om een tafel voor twee, en "la carta" is de menukaart. "¿Qué me recomienda?" vraagt om een aanbeveling en "para tomar" betekent om te drinken. Wie het "menú" bestelt, krijgt de vaste lunch, meestal een voorgerecht, een hoofdgerecht en soms een drankje, een goede manier om lokaal eten te proeven voor een eerlijke prijs; in fooi lees je wat je achterlaat. In eten in Lima vind je gerechten die je bij naam kunt bestellen.
Op de markt vraagt "¿cuánto por todo?" naar het totaalbedrag, "¿me hace un descuento?" om korting en "lo llevo" betekent ik neem het. "Un poquito" is een klein beetje en "otro" is nog een. Groet de verkoper voordat je iets vraagt, en zeg "gracias, voy a pensarlo" als je er nog even over wilt nadenken.
In bussen, hotels en bij bezienswaardigheden
In bussen en minibusjes is "baja" de roep voor een halte, en met "me baja en..." vraag je de chauffeur je ergens te laten uitstappen. In hotels zeg je met "tengo una reserva a nombre de..." dat je een boeking op een bepaalde naam hebt, en "¿puede guardar mi equipaje?" vraagt of ze je bagage kunnen bewaren. "¿Hay agua caliente?" vraagt of er warm water is en "¿a qué hora es el desayuno?" hoe laat het ontbijt is.
Bij archeologische sites en musea is "una entrada" één kaartje, "boleto" is een ander veelgebruikt woord en "¿se puede tomar fotos?" vraagt of fotograferen is toegestaan. In Cusco spreken gidsen en winkelpersoneel vaak een beetje Engels, maar een Spaanse groet helpt altijd.
Uitspraak en leertips
Spaans wordt uitgesproken zoals het geschreven staat. Klinkers zijn kort en helder: a als in "kat", e als in "pet", i als in "ziek", o als in "pot" en u als in "boek". De h is stil, de j klinkt als de harde Nederlandse "g" of "ch" (zoals in "toch"), ll klinkt meestal als onze "j" en de dubbele r wordt gerold. Peruaans Spaans is over het algemeen duidelijk en in een gematigd tempo, met minder ingeslikte letters dan in sommige andere regio's, waardoor het relatief makkelijk te volgen is.
Een paar weken regelmatig oefenen met een app en een zinnenlijst voordat je vertrekt, levert goede resultaten op. Download het Spaanse taalpakket in een vertaaltool zodat het offline werkt, zoals de apps aanraden. Hou zinnen kort en gebruik gebaren en een glimlach; wie alleen reist, vindt meer gewoontes in alleenreizende vrouwen. Locals waarderen de moeite meer dan de juistheid.
Veelgestelde vragen
Moet ik Spaans spreken in Peru?
Niet in toeristenhotels en bij tours, maar wat basis-Spaans helpt op markten, in bussen en in kleine plaatsen.
Is Peruaans Spaans moeilijk te verstaan?
Het wordt over het algemeen als duidelijk en in een gematigd tempo gesproken beschouwd, vooral in Lima.
Welke taal wordt er in Cusco gesproken?
Spaans en Quechua, met Engels in de toeristensector.
Hoe zeg ik dank je wel in het Quechua?
Meestal sulpayki of yusulpayki, al verschillen spelling en uitspraak per regio. Een gids of gastheer leert je graag de lokale vorm.
Wat betekent het woord combi?
Een combi is een klein minibusje voor het lokale vervoer in steden en dorpen. Een colectivo is een gedeelde taxi die vertrekt als hij vol is.
Moet ik usted of tú gebruiken?
Usted is de beleefdheidsvorm en een veilige keuze bij onbekenden, ouderen en in formele situaties. Tú gebruik je bij vrienden en jongeren, en locals nodigen je er zelf toe uit.
Welke zin is op dag één het nuttigst?
Waarschijnlijk ¿cuánto cuesta? voor prijzen en de beleefde groeten, want die helpen in taxi's, winkels en restaurants. Voeg ¿dónde está...? en por favor toe en je redt je in de meeste simpele gesprekjes.