Kathedraal van Lima

Wat de kathedraal is

De Kathedraal-basiliek van Lima is de hoofdkerk van de hoofdstad en de zetel van de aartsbisschop. Ze staat aan de oostkant van de Plaza Mayor, met het aartsbisschoppelijk paleis ernaast, en maakt deel uit van het historische centrum dat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat. De pagina over het historische centrum behandelt de hele wijk en hoe je je er veilig verplaatst; deze pagina gaat over het gebouw zelf.

De kerk is gewijd aan de heilige Johannes de Apostel en Evangelist, al stond ze lange tijd bekend als de kerk van de Koningen, een verwijzing naar de naam die de Spanjaarden aan de stad gaven. In 1921 werd ze verheven tot basilica minor. Voor een reiziger is ze om twee redenen belangrijk: het is een werkende kathedraal, met diensten en gelovigen uit de buurt, en het is de meest directe fysieke schakel in Lima met de Spaanse verovering, want de stichter van de stad ligt hier begraven.

Drie kathedralen op één plek

Het huidige gebouw is het derde op deze plek. Francisco Pizarro zou in 1535, het jaar waarin hij de stad stichtte, de eerste steen hebben gelegd, op grond die volgens oudere verslagen verband houdt met een Inca-heiligdom en -paleis. De eerste kerk was klein, en een tweede, nog altijd bescheiden kerk werd begin jaren 1550 ingewijd. In de jaren 1560 wilden de koloniale autoriteiten iets indrukwekkenders, en de architect Francisco Becerra, uit Cusco gehaald, tekende in 1585 een plan dat deels was geïnspireerd op de kathedralen van Jaén en Sevilla.

Becerra overleed in 1605 toen ongeveer de helft van het werk klaar was. Het eerste deel van de derde kathedraal werd in 1604 ingewijd, de beuken werden in 1625 gewijd en de hoofdingang werd in 1632 voltooid onder architect Juan Martínez de Arrona. Aan de constructie en de inrichting werd, door verschillende handen, tot het einde van de 18e eeuw doorgewerkt, dus de kathedraal is een gelaagd gebouw en niet het resultaat van één plan. Daarom zie je bij nauwkeurig kijken laatgotische gewelven, renaissanceproporties, barokke versiering en neoclassicistische toevoegingen in één ruimte. Meer over de stijl lees je bij koloniale architectuur in Peru.

Aardbevingen en wederopbouw

Lima ligt in een van de seismisch actiefste gebieden ter wereld, en de kathedraal heeft daar herhaaldelijk de prijs voor betaald. Een aardbeving in 1609 beschadigde de gewelven van het voltooide deel, een volgende in 1687 richtte zware schade aan, en de grote aardbeving van 1746 maakte van de kerk bijna een ruïne. De onderkoning gaf eind jaren 1750 opdracht tot wederopbouw volgens de oude plannen, en het werk stond onder leiding van een jezuïet, Juan Rher.

Die wederopbouw is de reden dat de kerk latere schokken heeft overleefd. De hoge gewelven zijn gemaakt van hout en quincha, een techniek met gevlochten riet en leem die licht en buigzaam is, en niet van zware steen, die eerder zou zijn ingestort. De klokkentorens werden tussen 1794 en 1797 herbouwd. Een nieuwe aardbeving in 1940 leidde tot een volgende restauratie, en in 2004 werd een grote renovatie afgerond, vier eeuwen nadat het eerste deel van het huidige gebouw in gebruik werd genomen. Toch weerspiegelt het interieur dat je nu ziet herhaalde reparaties, en dat is goed om te weten als een gids of reisgids één enkele datum noemt voor een kapel of altaar.

De gevel en het plein

Vanaf het plein oogt de kathedraal als een lange renaissancegevel met plateresk houtsnijwerk, drie portalen en twee torens met leistenen spitsen. De middelste deur, de Puerta del Perdón, wordt geflankeerd door zijdeuren, en op de voorgevel staan beelden van de apostelen. Het wapen van Peru zit in het bovenste deel, op de plek waar vroeger een ouder embleem van de stad stond. In de torens hangen de klokken van de kathedraal.

Kijk eerst even van een afstand. Vanaf het plein zie je het best hoe de kathedraal, het aartsbisschoppelijk paleis met zijn houten balkons en het nabijgelegen Regeringspaleis samen één geheel vormen. De verlichting die in de jaren 2000 aan de buitenkant is aangebracht maakt het avondbeeld aantrekkelijk, maar het plein bezoek je beter overdag, als het drukker is en veiliger aanvoelt; lees veiligheid in Lima voordat je een avondwandeling plant. Kom je rond het middaguur, dan kan naast de kathedraal de wisseling van de wacht bij het Regeringspaleis bezig zijn, al verschillen de tijden.

Binnen: beuken, koor en kapellen

De plattegrond is rechthoekig en gebaseerd op de Kathedraal van Sevilla, met drie hoofdbeuken en extra zijbeuken waar de kapellen op uitkomen. Langs de zijbeuken hangen grote schilderijen van de kruiswegstaties. Het plafond bestaat uit de eerder beschreven gewelven van hout en stucwerk.

Het hoogtepunt van de inrichting is het koorgestoelte, in de 17e eeuw gesneden door de Catalaanse beeldhouwer Pedro de Noguera naar een ontwerp van Martín Alonso de Mesa. De rugleuningen staan vol figuren van apostelen, kerkleraren, pausen, bisschoppen en maagdelijke heiligen, en de bisschopszetel draagt een beeld van de Verlosser. Het is een van de mooiste voorbeelden van koloniaal houtsnijwerk in het land, en alleen al daaraan kun je een kwartier besteden.

Elke zijkapel heeft een patroonheilige en een verhaal: de kapel van de Peruaanse heiligen, gewijd aan de heilige Rosa van Lima en de heilige Martin de Porres, de kapel van de Onbevlekte Ontvangenis met het oorspronkelijke barokke altaar, en de kapel van de heilige Turibius, met relikwieën van de aartsbisschop die het bisdom eind 16e eeuw bestuurde. Verscheidene kapellen bevatten graven van aartsbisschoppen en vroege stadsbestuurders. Veel altaren zijn vanaf 1804 vervangen door neoclassicistische, dus de stijl verschilt per kapel. Meer over de schilderkunst van de regio vind je bij de Cusco-school.

Het graf van Pizarro

Hier komen de meeste bezoekers voor. Vlak achter de ingang, in een kapel aan de rechterkant, wordt een kleine crypte met mozaïek aangewezen als de laatste rustplaats van Francisco Pizarro, die in 1541 in Lima werd gedood. Het graf is versierd met scènes uit de verovering, en in de marmeren sarcofaag zit een klein kistje dat aarde uit Trujillo zou bevatten, de Spaanse stad die met hem wordt geassocieerd. Voor de achtergrond lees je de pagina over de Spaanse verovering.

De geschiedenis van de stoffelijke resten is minder netjes dan het monument doet vermoeden. Jarenlang werd een gemummificeerd lichaam in een glazen kist aan bezoekers getoond als dat van Pizarro. In 1977 vonden arbeiders achter een muur in de crypte een loden doos met een inscriptie dat die zijn hoofd bevatte, en een kist met een aantal botten. Forensisch onderzoek wees uit dat de botten van meerdere personen waren, onder wie een volwassen man die vervolgens als Pizarro werd geïdentificeerd. Niet elk verslag beschouwt de identificatie als afgerond, dus het is eerlijker te zeggen dat de resten algemeen als de zijne worden aanvaard dan dat dit zeker is. Gidsen vertellen het verhaal soms dramatischer dan het bewijs toelaat, en dat is het soort bewering dat je even moet nagaan als het voor jou belangrijk is.

Museum, sacristie en wat er verder te zien is

Een apart deel van de kathedraal functioneert als museum voor religieuze kunst, met koloniale schilderijen, beeldhouwwerk en liturgische voorwerpen. In de voorsacristie hangt een reeks schilderijen van de dierenriem die aan het atelier van de familie Bassano wordt toegeschreven, in de sacristie staat een grote gesneden ladekast van Juan Martínez de Arrona, en in de kapittelzaal hangen portretten van de aartsbisschoppen van Lima en liggen voorwerpen die paus Johannes Paulus II tijdens zijn bezoeken gebruikte. De crypte van de aartsbisschoppen ligt onder het priesterkoor.

Hoeveel hiervan je kunt betreden hangt af van de dag en van je kaartje, dus vraag het bij aankomst. Ook de regels voor fotograferen verschillen per ruimte en flitsen wordt meestal afgeraden, dus let op de borden. Wil je de kunst in context zien, dan geeft musea in Peru een breder beeld van waar je in de hoofdstad koloniale en precolumbiaanse collecties vindt.

Verwar deze kerk niet met haar buren. Het klooster van San Francisco, even verderop, heeft een eigen bibliotheek en grafkelders; de catacomben van San Francisco zijn een ander bezoek met andere kaartjes, en de twee combineren goed op één ochtend in het centrum.

Praktisch advies voor je bezoek

De kathedraal is een gebedshuis, dus kleed je netjes met bedekte schouders en zet geen hoed op. Tijdens diensten zijn bezoeken beperkt, en op feestdagen of zondagen kan de toegang anders geregeld zijn dan op een gewone werkdag. Openingstijden en toegangsvoorwaarden liggen niet vast, dus kijk naar de officiële mededelingen van de kathedraal of vraag het je hotel voordat je vertrekt.

De ochtend is het beste moment: het licht op de gevel is mooi en het plein is rustiger dan rond het middaguur. Neem de gebruikelijke voorzorgen op het plein, waar zakkenrollerij en onofficiële gidsen de belangrijkste risico's zijn; oplichting in Peru beschrijft de patronen. Wees beleefd als je gelovigen fotografeert en volg de regels uit etiquette in Peru.

Als planning werkt het goed om eerst het plein en de kathedraal te doen, dan het klooster van San Francisco en daarna te lunchen in het centrum. Een rondleiding via rondleidingen in Lima kan de geschiedenis verdiepen, maar voor het gebouw zelf heb je geen gids nodig. Voor andere ideeën in de stad zie je wat te doen in Lima, en overweeg een uitvalsbasis in een rustigere wijk, zoals beschreven in waar overnachten in Lima.