Katedra w Limie

Czym jest katedra

Bazylika Katedralna w Limie to główny kościół stolicy i siedziba jej arcybiskupa. Stoi po wschodniej stronie Plaza Mayor, obok pałacu arcybiskupiego, i należy do historycznego centrum wpisanego na listę UNESCO. Strona o historycznym centrum opisuje całą dzielnicę i bezpieczne poruszanie się po niej; ta strona dotyczy samego budynku.

Katedra nosi wezwanie świętego Jana Apostoła i Ewangelisty, choć przez większą część historii nazywano ją kościołem Królów, w nawiązaniu do nazwy, jaką Hiszpanie nadali miastu. W 1921 roku otrzymała tytuł bazyliki mniejszej. Dla podróżnika jest ważna z dwóch powodów: to czynna katedra z nabożeństwami i miejscowymi wiernymi, a zarazem najbardziej bezpośrednie w Limie materialne ogniwo łączące z hiszpańskim podbojem, bo pochowano tu człowieka, który założył miasto.

Trzy katedry w jednym miejscu

Obecny budynek jest trzecim na tym miejscu. Francisco Pizarro miał położyć pierwszy kamień w 1535 roku, w którym założył miasto, na gruncie, który starsze relacje wiążą z inkaską świątynią i pałacem. Pierwszy kościół był niewielki, a drugi, nadal skromny, został otwarty na początku lat 50. XVI wieku. W latach 60. XVI wieku władze kolonialne chciały czegoś okazalszego i architekt Francisco Becerra, sprowadzony z Cusco, narysował w 1585 roku plan częściowo inspirowany katedrami w Jaén i Sewilli.

Becerra zmarł w 1605 roku, gdy prace były ukończone mniej więcej w połowie. Pierwsza część trzeciej katedry została otwarta w 1604 roku, nawy poświęcono w 1625 roku, a główne wejście ukończono w 1632 roku pod kierunkiem architekta Juana Martíneza de Arrona. Prace nad konstrukcją i wyposażeniem trwały, w różnych rękach, do końca XVIII wieku, więc katedra jest budowlą warstwową, a nie realizacją jednego planu. Dlatego z bliska widać w jednej przestrzeni późnogotyckie sklepienia, renesansowe proporcje, barokowy wystrój i neoklasycystyczne dodatki. Szerzej o tym stylu piszemy w tekście o architekturze kolonialnej w Peru.

Trzęsienia ziemi i odbudowy

Lima leży w jednej z najaktywniejszych sejsmicznie stref na świecie, a katedra wielokrotnie za to zapłaciła. Trzęsienie ziemi w 1609 roku uszkodziło sklepienia ukończonej części, kolejne w 1687 roku spowodowało poważne zniszczenia, a wielkie trzęsienie w 1746 roku niemal zamieniło kościół w ruinę. Wicekról nakazał odbudowę pod koniec lat 50. XVIII wieku, według dawnych planów, a pracami kierował jezuita Juan Rher.

Ta odbudowa sprawiła, że kościół przetrwał późniejsze wstrząsy. Wysokie sklepienia wykonano z drewna i quinchy, czyli techniki z plecionej trzciny i gliny, lekkiej i elastycznej, a nie z ciężkiego kamienia, który łatwiej by runął. Wieże dzwonnicze odbudowano w latach 1794-1797. Kolejne trzęsienie w 1940 roku doprowadziło do następnej renowacji, a gruntowny remont zakończono w 2004 roku, cztery stulecia po otwarciu pierwszej części obecnego budynku. Mimo to wnętrze, które widzisz dziś, odzwierciedla wielokrotne naprawy, o czym warto pamiętać, gdy przewodnik podaje jedną datę dla kaplicy czy ołtarza.

Fasada i plac

Z placu katedra prezentuje się jako długa renesansowa fasada z plateresko rzeźbionymi zdobieniami, trzema portalami i dwiema wieżami zwieńczonymi łupkowymi iglicami. Główny portal, Puerta del Perdón, otaczają boczne wejścia, a na froncie stoją figury apostołów. W górnej części znajduje się herb Peru, w miejscu dawnego godła miasta. W wieżach wiszą dzwony katedry.

Warto najpierw spojrzeć z oddali. Z placu najlepiej widać, jak katedra, pałac arcybiskupi z rzeźbionymi drewnianymi balkonami i pobliski Pałac Rządowy tworzą jedną całość. Oświetlenie fasady dodane w latach dwutysięcznych sprawia, że wieczorem widok jest efektowny, ale plac lepiej zwiedzać za dnia, gdy jest tłoczniej i czuje się bezpieczniej; zanim zaplanujesz nocny spacer, zajrzyj do tekstu o bezpieczeństwie w Limie. Jeśli dotrzesz około południa, obok może akurat odbywać się zmiana warty przed Pałacem Rządowym, choć harmonogram bywa różny.

Wnętrze: nawy, chór i kaplice

Plan jest prostokątny i wzorowany na katedrze w Sewilli: trzy główne nawy i dalsze przejścia, z których otwierają się kaplice. Wzdłuż naw bocznych wiszą duże obrazy przedstawiające stacje Drogi Krzyżowej. Strop to opisane wyżej sklepienie z drewna i stiuku.

Największą ozdobą wyposażenia są stalle chórowe, wyrzeźbione w XVII wieku przez katalońskiego rzeźbiarza Pedra de Noguerę według projektu Martína Alonso de Mesy. Oparcia wypełniają postaci apostołów, doktorów Kościoła, papieży, biskupów i świętych dziewic, a na siedzisku biskupa znajduje się figura Odkupiciela. To jedne z najwspanialszych przykładów kolonialnej rzeźby w drewnie w kraju i można poświęcić im samym kwadrans.

Każda z bocznych kaplic ma swojego patrona i historię: kaplica świętych peruwiańskich, poświęcona św. Róży z Limy i św. Marcinowi de Porres, kaplica Niepokalanego Poczęcia z oryginalnym barokowym ołtarzem oraz kaplica św. Turybiusza, w której przechowuje się relikwie arcybiskupa zarządzającego diecezją pod koniec XVI wieku. W kilku z nich znajdują się grobowce arcybiskupów i wczesnych urzędników miejskich. Wiele ołtarzy od 1804 roku zastąpiono neoklasycystycznymi, więc style różnią się w zależności od kaplicy. O tradycji malarskiej regionu przeczytasz w tekście o szkole cuzceńskiej.

Grób Pizarra

To właśnie dla niego przychodzi większość zwiedzających. Tuż za wejściem, w kaplicy po prawej stronie, niewielka krypta pokryta mozaiką jest wskazywana jako miejsce spoczynku Francisco Pizarra, zabitego w Limie w 1541 roku. Grobowiec zdobią sceny z podboju, a w marmurowym sarkofagu znajduje się niewielka skrzynia, która ma zawierać ziemię z Trujillo, hiszpańskiego miasta kojarzonego z Pizarrem. Tło historyczne znajdziesz na stronie o hiszpańskim podboju.

Historia szczątków jest mniej uporządkowana, niż sugeruje pomnik. Przez wiele lat zwiedzającym pokazywano jako ciało Pizarra zmumifikowane zwłoki w szklanej gablocie. W 1977 roku robotnicy za murem w krypcie znaleźli ołowianą szkatułę z napisem wskazującym, że zawiera jego głowę, oraz trumnę z kośćmi. Badania sądowo-lekarskie wykazały, że kości należały do kilku osób, wśród których był dorosły mężczyzna uznany następnie za Pizarra. Nie każda relacja uznaje identyfikację za zamkniętą, więc uczciwie jest powiedzieć, że szczątki są powszechnie uznawane za jego, a nie że jest to pewne. Przewodnicy opowiadają czasem tę historię bardziej dramatycznie, niż pozwalają dowody, i to jest właśnie ten rodzaj twierdzeń, które warto sprawdzić, jeśli ma to dla ciebie znaczenie.

Muzeum, zakrystia i co jeszcze zobaczyć

Osobna część katedry działa jako muzeum sztuki sakralnej z obrazami kolonialnymi, rzeźbami i przedmiotami liturgicznymi. W przedzakrystii wisi zestaw obrazów przedstawiających znaki zodiaku, przypisywanych warsztatowi rodziny Bassano, w zakrystii stoi duża rzeźbiona komoda dłuta Juana Martíneza de Arrona, a w sali kapitulnej znajdują się portrety arcybiskupów Limy oraz przedmioty używane przez papieża Jana Pawła II podczas jego wizyt. Krypta arcybiskupów leży pod prezbiterium.

To, do ilu z tych miejsc wejdziesz, zależy od dnia i od biletu, więc zapytaj po przybyciu. Zasady fotografowania również różnią się w zależności od części, a lampa błyskowa jest zwykle niewskazana, więc szukaj tabliczek. Jeśli chcesz zrozumieć tę sztukę w kontekście, tekst o muzeach w Peru szerzej pokazuje, gdzie w stolicy zobaczyć kolekcje kolonialne i prekolumbijskie.

Nie myl tego kościoła z sąsiadami. Klasztor św. Franciszka, położony kilka minut spacerem, ma własną bibliotekę i krypty grobowe; katakumby San Francisco to osobna wizyta z innym biletem, a oba miejsca dobrze łączą się w jeden poranek w centrum.

Praktyczne rady przed wizytą

Katedra jest miejscem kultu, więc ubierz się skromnie, z zakrytymi ramionami, i zdejmij nakrycie głowy. W trakcie nabożeństw zwiedzanie jest ograniczone, a w dni świąteczne lub w niedziele zasady wstępu mogą się różnić od zwykłego dnia powszedniego. Godziny otwarcia i warunki wstępu nie są stałe, więc przed wyjściem sprawdź oficjalne komunikaty katedry albo zapytaj w hotelu.

Najlepiej przyjść rano: światło na fasadzie jest ładne, a plac spokojniejszy niż w południe. Zachowaj zwykłą ostrożność na placu, gdzie głównym zagrożeniem są kieszonkowcy i nieoficjalni przewodnicy; schematy oszustw opisuje tekst o oszustwach w Peru. Fotografując wiernych, bądź taktowny i stosuj się do zasad z tekstu o etykiecie w Peru.

Dobry plan to najpierw plac i katedra, potem klasztor św. Franciszka i obiad w centrum. Wycieczka z przewodnikiem z oferty wycieczek po Limie może dodać historycznego tła, ale do samego budynku przewodnik nie jest konieczny. Inne pomysły na miasto znajdziesz w tekście co robić w Limie, a o bazie w spokojniejszej dzielnicy przeczytasz w tekście gdzie spać w Limie.