Inca-ruïnes van Pisac

Wat de site is

Het complex ligt op een bergrug van ongeveer een kilometer lang, tussen twee riviertjes die naar de Vilcanota stromen, boven het dorp Pisac. Wetenschappers schrijven de bouw in het midden van de 15e eeuw doorgaans toe aan keizer Pachacuti, en zien het als een mix van koninklijk landgoed, ceremonieel centrum, uitkijkpost en landbouwnederzetting. Het precieze doel is niet volledig bekend en geen Spaanse kroniekschrijver beschrijft het, dus wees op je hoede voor één nette verklaring.

Het is niet één monument maar een reeks sectoren langs de bergrug. Gidsen noemen er meestal zeven: Qanchis Racay, Qallaq'asa, Inca Qonqorina, de Intihuatana, P'isaqa, Hospitalniyoc en Kanchis Racay. De namen zijn meestal moderne etiketten, omdat de oorspronkelijke verloren zijn gegaan. Het hele complex beslaat ongeveer 65 hectare, dus het is veel groter dan het kleine gebied dat de meeste mensen daadwerkelijk bewandelen.

De terrassen

De gebogen landbouwterrassen zijn het beeldmerk van de site. Er zijn er zo'n 500, sommige tot ongeveer 6 m hoog, die in lange bogen de contouren van de helling volgen en naar de vallei afdalen. De steunmuren zijn van veldsteen met grind erachter voor de afwatering, wat de helling in de regentijd op zijn plaats hield.

Ze dienden ook als warmteopslag. De steen neemt overdag warmte op en geeft die 's nachts af, wat de wortels tegen vorst beschermt, en volgens een studie die op Wikipedia wordt aangehaald was de terrasgrond ongeveer 3 graden warmer. Daardoor konden gewassen hoger groeien dan anders mogelijk was. De laagste terrassen, dicht bij het dorp, worden nog steeds bewerkt, dus je kijkt naar levende landbouw en niet alleen naar ruïnes.

Dezelfde techniek kun je beter vergelijken bij Moray en Ollantaytambo, waar terrassen ook tegen een heuvel opklimmen, maar nergens in de vallei zijn ze zo lang en zo ruim uitwaaierend als bij Pisac.

De sector Intihuatana

De Intihuatana is het ceremoniële hart van de site, gelegen op een kleine bergrug met uitzicht aan beide kanten. In het midden staat een bewerkte rots, waarvan de naam meestal wordt vertaald als "aanbindpaal van de zon", en die waarschijnlijk diende om de zon door het jaar te volgen. Ernaast staat een halfronde constructie met een rechte muur van fijne roze granietblokken, en in de buurt liggen meerdere ceremoniële baden die door kanalen worden gevoed.

Het metselwerk is hier het beste van de hele site: strakke voegen, gladde vlakken, een scherp contrast met de ruwe veldsteen van de woonsectoren. Verwacht vanaf een pad of platform te kijken, want de toegang tot de bewerkte rots zelf is soms beperkt geweest na beschadiging. Kijk bij aankomst wat je mag naderen.

Om van de ene sector naar de andere te komen, ga je door een korte in de rots uitgehouwen tunnel, die maar breed genoeg is voor één persoon tegelijk. Blijf staan om mensen te laten passeren en let op de treden, die ongelijk en versleten zijn.

De graven aan de overkant van de kloof

Kijk vanaf de bergrug over de rivierkloof en je ziet een steile rotswand vol kleine gaten. Dat zijn de graven van Tankanamarka (ook geschreven als T'antana Marka), een van de grootste pre-Columbiaanse begraafplaatsen in de regio. De schattingen lopen uiteen van enkele duizenden graven tot veel meer, en het werkelijke aantal is onduidelijk omdat plunderaars de meeste na de komst van de Spanjaarden hebben geopend.

Je kunt ze niet bezoeken en je moet het ook niet proberen. Je ziet ze vanaf de paden van de site, meestal als een verre structuur in de rots, dus een verrekijker of een telefoon met goede zoom helpt. Voor een reiziger zijn ze een nuttige herinnering dat Pisac een plek van begrafenis en ritueel was en niet alleen van landbouw en verdediging.

Omhoog en omlaag komen

De ruïnes liggen ver boven het dorp. Het gangbare plan is een taxi omhoog over de weg van Pisac naar de bovenste ingang, wat je de steilste klim bespaart, en daarna te voet naar beneden door de sectoren en de terrassen naar het dorp. Er bestaat ook een steil voetpad van het dorp naar de ruïnes, maar dat is een zware klim op hoogte, dus wandelaars moeten fit en geacclimatiseerd zijn en vroeg beginnen. Vraag ter plaatse of het pad open is, want routes zijn in het verleden afgesloten.

Vanuit Cusco is het dorp ongeveer een uur over de weg; zie van Cusco naar de Heilige Vallei voor de opties. Veel tours door de Heilige Vallei nemen de ruïnes mee als ochtendstop, met daarna de markt, maar een tour betekent vaak een vast en korter bezoek. Wil je de hele rondgang lopen, regel dan eigen vervoer en een chauffeur die je bovenaan afzet.

Hoelang en wanneer te gaan

Reken op twee tot drie uur voor een rustige rondgang, meer met een gids die de sectoren uitlegt, en minder als je alleen de belangrijkste uitkijkpunten bezoekt. De wandeling naar beneden naar het dorp komt daar nog bovenop. Een vroege start past het best bij de site: het licht op de terrassen is zachter, de lucht koeler en de grotere tourgroepen komen later in de ochtend.

Het droge seizoen, grofweg van mei tot en met september, geeft het helderste uitzicht en de droogste paden. In de regenmaanden, grofweg van november tot en met maart, zijn de stenen treden en de terrasranden glad en kunnen wolken de vallei aan het zicht onttrekken. Het feest Willka Raymi wordt elk jaar op 24 augustus op de site gevierd, wat drukte en aanpassingen in de toegang die dag kan betekenen.

Combineer het bezoek met de ambachtsmarkt op het plein beneden, maar houd er rekening mee dat de markt op bepaalde dagen het drukst is, en dat de ruïnes 's ochtends gevolgd door lunch in het dorp de natuurlijke volgorde zijn.

Hoogte, inspanning en wat je meeneemt

De bovenste sectoren liggen op ongeveer 3.450-3.500 m, hoger dan het dorp en vergelijkbaar met Cusco. De treden en hellingen zijn gelijkmatig maar niet technisch, en de inspanning komt vooral van de hoogte en de trappen. Ben je net aangekomen, ga dan langzaam en lees over hoogteziekte voordat je kiest hoeveel je doet.

Er is weinig schaduw, de zon is sterk en de wind op de bergrug kan koud zijn. Neem een hoed, zonbescherming, een warme laag, in de natte maanden een regenjas en water mee, want op de bovenste paden zijn weinig plekken om het te kopen. Draag schoenen met grip, want de steen is glad waar veel voeten hebben gelopen. De paklijst behandelt de basis. Afgronden zijn niet altijd afgezet, dus houd kinderen dichtbij en blijf op de paden.

De ruïnes van Pisac vergeleken met andere sites

Pisac past bij reizigers die van wandelen en uitzicht houden. Vergeleken met Ollantaytambo heeft het minder grote gebouwen en meer landschap: je brengt het grootste deel van het bezoek door op terrassen en bergpaden. Vergeleken met Sacsayhuamán, boven Cusco, is het landelijker en wilder van omgeving.

Heb je tijd voor maar één site in de vallei en geef je de voorkeur aan architectuur, dan is Ollantaytambo de sterkere keuze. Wil je de ruime terrassen en een makkelijke combinatie met een marktochtend, kies dan Pisac. Beide passen in twee dagen met de vallei als uitvalsbasis; zie waar te slapen in de Heilige Vallei om te bepalen waar je slaapt.