Wilcahuaín

Wat is Wilcahuaín?

Wilcahuaín (ook geschreven als Willkawain of Huilcahuaín) is een ruïne van de Wari-cultuur, de hooglandstaat die zich in de eeuwen vóór de Inca's vanuit de zuidelijke Andes over een groot deel van Peru verspreidde. De plek ligt op een heuvel bij het dorp Paria, zo'n 6 tot 7 km ten noordoosten van Huaraz in de Callejón de Huaylas, op ongeveer 3.400 m.

De naam wordt meestal uit het Quechua verklaard, van *willka*, een woord met heilige betekenissen, en *wayi*, huis. Wat bewaard is gebleven is een compact complex en geen stad: één groot, goed bewaard gebouw, een paar lagere bouwwerken eromheen en, op korte loopafstand, een kleinere groep ruïnes. Het is geen plek van grootse schaal; de aantrekkingskracht zit in het metselwerk en in de manier waarop het gebouw is ontworpen. De bredere omgeving staat beschreven op de pagina over Huaraz.

Een korte geschiedenis

Wilcahuaín wordt toegeschreven aan de Middle Horizon, toen de Wari-invloed de noordelijke hooglanden bereikte. Bronnen zijn het niet eens over de data: er worden cijfers genoemd tussen ongeveer 600 en 1100 n.Chr., dus wees voorzichtig met een enkele datering. Sommige auteurs suggereren dat de plek oudere wortels had in de lokale Recuay-cultuur, die aan de Wari-aanwezigheid in de vallei voorafging.

Het gebouw wordt vaak een tempel genoemd, maar de meeste beschrijvingen zien het als een chullpa, een stenen grafhuis waarin de lichamen van voorouders of elitemensen werden bewaard. Voorouders hadden een centrale plek in het Andesgeloof, en een graf als dit was een plek van verering, niet alleen van opslag. Opgravingen en restauraties zijn uitgevoerd door Peruaanse instellingen, en de plek is beschermd als nationaal monument. De details van dat werk lees je beter op de panelen ter plekke dan in reissamenvattingen.

Wat je op de site ziet

Het hoofdgebouw heeft drie niveaus, elk met een eigen ingang, binnen verbonden door trappen en hellingen. Volgens beschrijvingen zijn er ongeveer 19 binnenruimtes verdeeld over de verdiepingen. De muren zijn van passend gelegde steen, en voor de dakbedekking zijn grote platte platen gebruikt, een techniek die verklaart waarom de bovenverdiepingen bewaard zijn gebleven.

Wat specialisten interesseert is de ventilatie. Smalle kanalen en kleine openingen lopen door de muren en galerijen, en de gebruikelijke verklaring is dat ze de lucht in beweging hielden zodat de doden in de kamers droog bleven. Zoeken naar de kanalen en naar de verschillende deuropeningen is de beste manier om je tijd te besteden, want het gebouw beloont nauwkeurig kijken en is van een afstand makkelijk verkeerd te lezen.

Bij de ingang is een kleine tentoonstellingsruimte gemeld, met aardewerk en panelen over de aanwezigheid van de Wari in de vallei. Kijk of die open is als je er bent. Een kleinere groep chullpa's, meestal Ichic Wilcahuaín genoemd, ligt een paar honderd meter verderop en is die korte extra wandeling waard als je tijd hebt en het pad vrij is.

Er komen vanuit Huaraz

De plek ligt dichtbij genoeg om op verschillende manieren te bereiken. De gebruikelijke keuzes zijn een gedeelde minibus of colectivo vanuit de stad, een taxi, of lopen. Gedeeld vervoer zou vanuit het centrum van Huaraz vertrekken, maar de halte en de frequentie veranderen, dus vraag het bij je verblijf. Het laatste stuk van de weg is ruw, en taxi's kunnen tegen een afgesproken toeslag op je wachten.

Lopen kan, want de afstand is maar ongeveer 7 km, over landwegen en een stijgende weg. Reken op een paar uur omhoog, en loop liever omhoog en neem een voertuig terug als je benen en longen protesteren. Plaatselijke organisatoren verkopen ook een halve-dagtrip met gids, en een trekkingbureau kiezen legt uit hoe je er een kiest. Kom je van de kust, dan beschrijft van Lima naar Huaraz de reis die je hier brengt.

Hoe lang, en wanneer gaan

Reken op een tot twee uur ter plekke, plus de reistijd. Een hele halve dag, met een wandeling, een stop bij de nabijgelegen ruïnes en een lunchpauze, is een verstandig budget. De plek is het grootste deel van het jaar rustig en er staat zelden een rij.

Het droge seizoen, grofweg van mei tot september, geeft droge paden en helder uitzicht op de witte toppen, die vanaf de heuvel mooi zichtbaar zijn. De nattere maanden, grofweg van november tot maart, brengen modder en buien in de middag. Ga in elk seizoen in de ochtend, als de lucht helderder is en het licht op het steenwerk beter voor foto's. Als openingsdagen en -uren zijn dinsdag tot en met zondag gemeld, en een ticket is verplicht, dus controleer beide ter plekke in plaats van op een gedrukt cijfer te vertrouwen.

Voor wie, en waarmee te combineren

Wilcahuaín past bij reizigers die een eerste uitstapje met bescheiden inspanning willen. Het is een van de standaardactiviteiten voor acclimatisatie in de streek, naast de dagwandeling naar Laguna Churup, en het past in het schema uit acclimatiseren voor trekkers. Het past ook bij gezinnen en bij iedereen die nieuwsgierig is naar de pre-Inca geschiedenis van de Andes, want weinig andere plekken bij Huaraz tonen die zo duidelijk. Het stelt minder tevreden als je de schaal van een plek rond Cusco verwacht.

Om een dag te vullen combineer je het 's ochtends met de centrale markt van de stad of daarna met een bad in de warmwaterbronnen van Monterrey. Voor de bredere lijst met uitstapjes zie wat te doen in Huaraz, en voor de bergen die je vanaf de heuvel ziet de gids Cordillera Blanca. Kies je een uitvalsbasis, dan helpt waar slapen in Huaraz.