Het Museum van de Herinnering "Para que no se repita" wordt gerund door ANFASEP, de vereniging van familieleden van ontvoerde, gearresteerde en verdwenen mensen, in de stad Ayacucho. Het opende in 2005 en vertelt het interne conflict van 1980-2000 via de families die het meemaakten, met voorwerpen, foto's, retablo's en getuigenissen. Reken op ongeveer een tot twee uur, vraag ANFASEP vooraf naar de actuele openingsregeling, verwacht een serieus en soms schokkend bezoek en behandel het personeel en de vrijwilligers, van wie velen familie van slachtoffers zijn, met zorg.
Kaart
Wat het museum is
Het Museo de la Memoria ANFASEP, officieel "Para que no se repita" (opdat het niet opnieuw gebeurt), is een klein museum in Ayacucho, opgericht en onderhouden door de Asociación Nacional de Familiares de Secuestrados, Detenidos y Desaparecidos del Perú, bekend als ANFASEP. Het is geen staatsinstelling met een groot budget en vitrines, maar het huis van een vereniging van slachtoffers, en dat is precies het punt van het bezoek: het verhaal wordt verteld door de mensen die iemand verloren.
Het wordt meestal omschreven als het eerste museum in Peru dat gewijd is aan het interne gewapende conflict. Het toont de oorzaken, gebeurtenissen en gevolgen van het geweld vanuit het perspectief van de slachtoffers en hun familieleden. De gevel draagt beschilderde muurschilderingen, sommige expliciet, die laten zien dat dit geen conventioneel toeristenmuseum is.
Het museum staat naast het Parque de la Memoria aan de rand van het stadscentrum, in een wijk die groeide doordat families die door het geweld waren ontheemd zich in Ayacucho vestigden. Het is een plek om met tijd en aandacht naartoe te gaan, niet een snelle stop tussen twee kerken.
Het conflict in het kort
Tussen 1980 en 2000 maakte Peru een intern conflict door tussen de maoïstische groepering Sendero Luminoso (Lichtend Pad), andere gewapende groepen en de overheidstroepen. De eerste actie van Sendero Luminoso vond in 1980 plaats in het departement Ayacucho, en de regio werd het zwaarst getroffen. De Waarheids- en Verzoeningscommissie van Peru, wier eindrapport in 2003 verscheen, schatte het aantal doden en verdwenen mensen in het hele land op ongeveer 69.000, waarbij de meeste slachtoffers Quechua sprekende plattelandsbewoners waren.
Veel van de gedode of verdwenen mensen waren boeren uit het hoogland rond Ayacucho, gevangen tussen de gewapende groepering en het leger. Duizenden gezinnen vluchtten naar de stad en duizenden familieleden bleven achter op zoek naar iemand die was aangehouden en nooit terugkeerde. De bredere tijdlijn staat samengevat in de Peruaanse geschiedenis in het kort, en de talen en volkeren die het hardst werden getroffen worden beschreven op volkeren en culturen.
Het museum gaat ervan uit dat je er weinig van weet en vertelt het stap voor stap, dus je hoeft niet eerst te lezen, al helpt wat achtergrond.
ANFASEP en de moeders
ANFASEP werd in 1983 in Ayacucho opgericht door familieleden, vooral vrouwen, die zochten naar zonen, echtgenoten en broers die door de veiligheidstroepen waren meegenomen. Ze wordt vaak de eerste slachtofferorganisatie van Peru genoemd. De bekendste leider, Angélica Mendoza de Ascarza, bekend als Mamá Angélica, leidde haar tot 2006 en overleed in 2017 zonder te weten wat er met haar eigen zoon Arquímedes was gebeurd, die verdween nadat hij naar de kazerne Los Cabitos was gebracht.
In de beginjaren gingen de vrouwen, van wie velen Quechua spraken en weinig scholing hadden, van kantoor naar kantoor en van kazerne naar kazerne om nieuws te vragen, en werden vaak weggestuurd of beschuldigd van steun aan terroristen. Ze organiseerden zich, runden een gemeenschappelijke eetzaal en later een tehuis voor kinderen die door het geweld wees waren geworden, en ze werden een publieke stem in een tijd waarin spreken gevaarlijk was.
Deze geschiedenis verklaart het gebouw. Het museum werd opgericht om de symbolen van de vereniging en de herinneringen van haar leden te bewaren, en veel voorwerpen zijn door de vrouwen zelf geschonken.
Wat je binnen ziet
Het museum is ingericht als een route door het verhaal van het geweld en van ANFASEP. Je ziet foto's van de verdwenen mensen, persoonlijke bezittingen, kleding, spandoeken en documenten van de vereniging, en de potten en pannen van de gemeenschappelijke eetzaal die gezinnen en kinderen voedde. Tot de stukken horen retablo's, de beschilderde kastjes met miniatuurtaferelen waar Ayacucho om bekendstaat, hier gebruikt om scènes uit het conflict en de oprichting van ANFASEP te tonen, een vorm die in studies over het museum wordt besproken.
De muren dragen getuigenissen en geschilderde beelden, sommige gewelddadig, en daarom is het museum niet geschikt voor jonge kinderen. De toon is ingetogen, zonder de sfeer van een commerciële museumwinkel en zonder poging tot vermaak.
Tentoonstellingen en route kunnen veranderen, en het museum is klein, dus de uiteindelijke indruk hangt af van het bezoek. Vraag om een rondleiding als die beschikbaar is: veel bezoekers melden dat de persoonlijke toelichting van een gids of vrijwilliger de voorwerpen begrijpelijk maakt. Een Spaanstalige bezoekersgids is uitgegeven door een Peruaanse universiteit, maar controleer wat er momenteel in het Engels wordt aangeboden.
Met respect bezoeken
Dit is evengoed een gedenkplaats als een museum. Praat zacht, kleed je netjes en behandel het personeel niet als artiesten. Veel van de mensen bij de deur of in de zalen zijn familieleden van slachtoffers, en een vraag die voor jou neutraal lijkt, kan een verlies weer openrijten. Luister eerst, vraag alleen wat je wordt uitgenodigd te vragen en fotografeer mensen niet zonder toestemming. Vraag voordat je binnen foto's maakt, want de regels voor fotograferen kunnen variëren en sommige beelden zijn gevoelig.
Spaans is de voertaal en veel oudere leden spreken Quechua. Wat basis-Spaans helpt enorm, en de tips over etiquette in Peru en verantwoord reizen gelden hier.
Een gift of de aankoop van de ambachtelijke producten van de vereniging, waar die worden aangeboden, steunt het werk van ANFASEP, maar het bedrag bepaal je zelf. Verwacht geen vaste prijs en onderhandel niet. Als het bezoek je raakt, neem dan daarna de tijd om in het park of op het plein te gaan zitten voor je volgende stop.
La Hoyada en Los Cabitos
Het museum wordt vaak, in gedachten al is het niet altijd in de praktijk, gecombineerd met twee andere plekken die bij hetzelfde verhaal horen. Los Cabitos was een legerkazerne in Ayacucho waar volgens de Waarheidscommissie en rechtszaken mensen werden vastgehouden en velen verdwenen. La Hoyada is het nabijgelegen veld waar families en forensische teams ovens en de resten van 109 mensen vonden, volgens de berichten, en waar de regionale overheid in 2013 een Santuario de la Memoria uitriep, een herdenkingszone.
Daar is een heiligdom in aanbouw, maar de stand van de werkzaamheden en de toegang worden als onzeker gemeld, dus plan een bezoek niet alsof het een ontwikkelde attractie is. De kazerne is een militair terrein en niet toegankelijk voor toeristen.
Wil je deze plekken begrijpen, dan is het museum het juiste startpunt, want de gidsen en vrijwilligers kunnen uitleggen wat er gebeurde en hoe het er nu voor staat. Vraag hen wat open is en wat gepast is om te bezoeken.
Er komen en hoe lang blijven
Het museum ligt in de buurt van Prolongación Libertad, op de hoek van het Parque de la Memoria, een korte taxirit van het hoofdplein. Een taxi is het eenvoudigst, en je kunt naar het museum vragen bij naam of naar het ANFASEP-gebouw. De centrale straten zijn te belopen, maar het museum ligt op een helling buiten het koloniale stratenpatroon, en de wandeling bevat een klim op ongeveer 2.750 m, dus ga rustig aan als je net bent aangekomen; zie hoogteziekte.
Reken op een tot twee uur, langer als je meedoet aan een rondleidend gesprek. Het bezoek gaat goed 's ochtends, zodat de middag overblijft voor de kerken en de rest van de stad uit de pagina over Ayacucho. Openingsdagen en -tijden worden door geen enkele betrouwbare bron bevestigd, dus neem via de officiële kanalen contact op met ANFASEP of laat je hotel bellen voordat je gaat.
Ayacucho bereik je per vliegtuig vanuit Lima, beschreven in vliegen in Peru, of via lange tochten over de weg.
Voor wie het is en waarmee te combineren
Het museum past bij reizigers die het moderne Peru buiten de Inca-sites willen begrijpen, en bij iedereen die geïnteresseerd is in mensenrechten, herinnering en recente geschiedenis. Het is een kort maar zwaar bezoek, en het past beter vóór een lichter deel van de dag. Tieners kunnen mee met een volwassene die klaar is om er achteraf over te praten; voor jonge kinderen is het niet.
Combineer het met het koloniale centrum en de kerken van de stad, en met de retablo-werkplaatsen, die tot dezelfde levende traditie horen. Voor andere plekken die het verhaal van Peru verzamelen, zie musea in Peru. Het conflict is al lang voorbij en Ayacucho is gastvrij en veilig om te bezoeken, maar informeer lokaal naar de omstandigheden voordat je het platteland op gaat, en lees de veiligheidsgids voor algemeen advies.
Het museum biedt geen gemakkelijk einde en is dat ook niet bedoeld. Wat het geeft, is de kans om te horen dat de zoektocht van een moeder naar een zoon tientallen jaren duurde en nog steeds voortduurt.
Veelgestelde vragen
Wat is het ANFASEP-museum van de Herinnering?
Het is een museum in Ayacucho, in 2005 opgericht door ANFASEP, de vereniging van familieleden van ontvoerde, gearresteerde en verdwenen mensen. Het presenteert het interne conflict van 1980-2000 vanuit het gezichtspunt van de slachtoffers en wordt meestal omschreven als het eerste museum in Peru over dit onderwerp.
Hoe lang duurt een bezoek?
Reken op een tot twee uur. Het museum is klein, maar de getuigenissen en een eventueel gesprek met een gids of vrijwilliger kosten tijd, dus haast je niet tussen andere stops in Ayacucho.
Is er entree?
Vraag het vooraf aan ANFASEP, want de regeling kan veranderen. Waar om een gift wordt gevraagd of ambachtelijke producten worden verkocht, steunt het geld het werk van de vereniging, en het bedrag is je eigen keuze.
Is het museum geschikt voor kinderen?
Het wordt niet aanbevolen voor jonge kinderen, omdat de muurschilderingen en beelden scènes van geweld bevatten. Oudere tieners kunnen mee met een volwassene die bereid is te praten over wat ze zien.
Moet ik Spaans spreken?
Spaans is de hoofdtaal van het museum en sommige oudere leden spreken Quechua. Zonder Spaans lees je vooraf de achtergrond in de Peruaanse geschiedenis in het kort en neem je een vertaalapp mee.
Mag ik foto's maken?
Vraag het bij de ingang, want de regels kunnen veranderen en sommige beelden zijn gevoelig. Fotografeer nooit mensen zonder hun toestemming en vermijd het fotograferen van aanwezige familieleden van slachtoffers.
Is Ayacucho tegenwoordig veilig om te bezoeken?
De stad en de belangrijkste bezienswaardigheden worden zonder problemen bezocht, al verschillen de omstandigheden in sommige plattelandsgebieden. Zie de veiligheidsgids en vraag je hotel voordat je over de weg de stad verlaat.