Muzeum Pamięci „Para que no se repita” prowadzi w mieście Ayacucho ANFASEP, stowarzyszenie krewnych uprowadzonych, zatrzymanych i zaginionych. Otwarto je w 2005 roku, a opowiada o konflikcie wewnętrznym z lat 1980–2000 przez rodziny, które go przeżyły, za pomocą przedmiotów, fotografii, retablos i świadectw. Zarezerwuj około godziny do dwóch, zapytaj ANFASEP o aktualne godziny otwarcia przed wizytą, nastaw się na poważne, a czasem przejmujące zwiedzanie i traktuj personel i wolontariuszy, z których wielu to krewni ofiar, z szacunkiem.
Mapa
Czym jest to muzeum
Museo de la Memoria ANFASEP, oficjalnie „Para que no se repita” (aby to się nie powtórzyło), to małe muzeum w Ayacucho założone i utrzymywane przez Asociación Nacional de Familiares de Secuestrados, Detenidos y Desaparecidos del Perú, czyli ANFASEP. To nie instytucja państwowa z dużym budżetem i gablotami, lecz dom stowarzyszenia ofiar, i w tym tkwi sens wizyty: historię opowiadają ludzie, którzy kogoś stracili.
Zwykle opisuje się je jako pierwsze muzeum w Peru poświęcone wewnętrznemu konfliktowi zbrojnemu. Prezentuje przyczyny, wydarzenia i skutki przemocy z punktu widzenia ofiar i ich krewnych. Fasadę zdobią malowane murale, niektóre drastyczne, które pokazują, że to nie jest konwencjonalne muzeum turystyczne.
Muzeum stoi obok Parque de la Memoria na obrzeżach centrum miasta, w dzielnicy, która rozrosła się, gdy w Ayacucho osiedlały się rodziny wypędzone przez przemoc. To miejsce, do którego idzie się z czasem i uwagą, a nie krótki przystanek między kościołami.
Konflikt w skrócie
W latach 1980–2000 Peru przeżywało konflikt wewnętrzny między maoistowską organizacją Świetlisty Szlak (Sendero Luminoso), innymi grupami zbrojnymi a siłami państwa. Pierwsza akcja Świetlistego Szlaku miała miejsce w departamencie Ayacucho w 1980 roku, a region stał się najbardziej dotkniętym. Peruwiańska Komisja Prawdy i Pojednania, której raport końcowy ukazał się w 2003 roku, oszacowała w całym kraju około 69 000 zabitych i zaginionych, przy czym większość ofiar stanowiła ludność wiejska mówiąca po keczuańsku.
Wielu zabitych lub zaginionych to chłopi z górskich okolic Ayacucho, uwięzieni między grupą zbrojną a armią. Tysiące rodzin uciekło do miasta, a tysiące krewnych pozostało z poszukiwaniem osoby, którą zatrzymano i która nigdy nie wróciła. Szerszą oś czasu streszcza artykuł o historii Peru w skrócie, a o językach i ludach najbardziej dotkniętych przeczytasz w artykule o ludach i kulturach.
Muzeum zakłada, że wiesz o tym niewiele, i opowiada krok po kroku, więc nie musisz czytać wcześniej, choć trochę wiedzy pomaga.
ANFASEP i matki
ANFASEP założono w 1983 roku w Ayacucho; stworzyli je krewni, głównie kobiety, które szukały synów, mężów i braci zabranych przez siły bezpieczeństwa. Często nazywa się je pierwszą organizacją ofiar w Peru. Jej najbardziej znana przywódczyni, Angélica Mendoza de Ascarza, zwana Mamá Angélica, kierowała nią do 2006 roku i zmarła w 2017, nie dowiedziawszy się, co stało się z jej synem Arquímedesem, który zaginął po zabraniu do koszar Los Cabitos.
W pierwszych latach kobiety, wiele z nich mówiących po keczuańsku i niemal bez wykształcenia, chodziły od urzędu do urzędu i od koszar do koszar, pytając o wieści, i często odsyłano je z niczym lub oskarżano o wspieranie terrorystów. Zorganizowały się, prowadziły wspólną stołówkę, a później dom dla dzieci osieroconych przez przemoc, i stały się publicznym głosem w czasie, gdy mówienie głośno było niebezpieczne.
Ta historia wyjaśnia budynek. Muzeum powstało po to, by zachować symbole stowarzyszenia i wspomnienia jego członkiń, a wiele przedmiotów podarowały same kobiety.
Co zobaczysz w środku
Muzeum ułożone jest jako trasa przez historię przemocy i ANFASEP. Zobaczysz fotografie zaginionych, osobiste rzeczy, ubrania, transparenty i dokumenty stowarzyszenia oraz garnki i rondle wspólnej stołówki, która karmiła rodziny i dzieci. Wśród eksponatów są retablos, malowane skrzynki z miniaturowymi scenami, z których słynie Ayacucho, tu użyte do pokazania scen konfliktu i powstania ANFASEP, co omawia się w opracowaniach o muzeum.
Na ścianach są świadectwa i malowane obrazy, część z nich brutalna, dlatego muzeum nie nadaje się dla małych dzieci. Ton jest wstrzemięźliwy, bez atmosfery sklepu z pamiątkami i bez próby rozrywania zwiedzających.
Ekspozycje i trasa mogą się zmieniać, a muzeum jest małe, więc końcowe wrażenie zależy od wizyty. Poproś o oprowadzanie, jeśli jest dostępne: wielu odwiedzających twierdzi, że osobisty komentarz przewodnika lub wolontariusza sprawia, że przedmioty stają się zrozumiałe. Hiszpańskojęzyczny przewodnik dla zwiedzających wydał peruwiański uniwersytet, ale sprawdź, co jest obecnie dostępne po angielsku.
Wizyta z szacunkiem
To w równym stopniu miejsce pamięci, co muzeum. Mów cicho, ubierz się skromnie i nie traktuj personelu jak wykonawców. Wiele osób przy wejściu lub w salach to krewni ofiar, a pytanie, które tobie wydaje się neutralne, może na nowo otworzyć stratę. Najpierw słuchaj, pytaj tylko o to, o co zostaniesz zaproszony zapytać, i nie fotografuj ludzi bez pozwolenia. Zapytaj przed zrobieniem zdjęć w środku, bo zasady fotografowania mogą się różnić, a niektóre obrazy są wrażliwe.
Językiem roboczym jest hiszpański, a keczua mówi wiele starszych członkiń. Podstawowy hiszpański bardzo pomaga, a tu obowiązują uwagi z artykułów o etykiecie w Peru i odpowiedzialnym podróżowaniu.
Datek lub zakup rękodzieła stowarzyszenia, jeśli jest oferowane, wspiera pracę ANFASEP, ale kwota zależy od ciebie. Nie oczekuj stałej ceny i nie targuj się. Jeśli wizyta cię poruszy, zostaw sobie czas na posiedzenie w parku lub na placu przed kolejnym punktem.
La Hoyada i Los Cabitos
Z muzeum często łączy się, w myślach, choć nie zawsze w praktyce, dwa inne miejsca związane z tą samą historią. Los Cabitos to koszary wojskowe w Ayacucho, w których według Komisji Prawdy i procesów sądowych zatrzymywano ludzi, a wielu zaginęło. La Hoyada to pobliskie pole, na którym rodziny i zespoły śledcze znalazły piece i szczątki 109 osób, według doniesień, i które władze regionalne ogłosiły w 2013 roku Santuario de la Memoria, strefą pamięci.
Trwa tam budowa sanktuarium, ale stan prac i dostęp opisywano jako niepewne, więc nie planuj wizyty tak, jakby było to rozwinięte miejsce turystyczne. Koszary to obiekt wojskowy i nie są dostępne dla turystów.
Jeśli chcesz zrozumieć te miejsca, muzeum jest właściwym punktem wyjścia, bo jego przewodnicy i wolontariusze mogą wyjaśnić, co się wydarzyło i jak wygląda to dziś. Zapytaj ich, co jest otwarte i co wypada odwiedzić.
Dojazd i ile czasu zostać
Muzeum znajduje się w rejonie Prolongación Libertad, na rogu Parque de la Memoria, krótką jazdę taksówką od głównego placu. Taksówka to najprostszy sposób, a możesz poprosić o muzeum po nazwie lub o budynek ANFASEP. Centralne ulice nadają się do chodzenia, ale muzeum leży na zboczu poza kolonialną siatką ulic, a droga obejmuje podejście na wysokości około 2750 m, więc idź powoli, jeśli dopiero przybywasz do miasta; zobacz chorobę wysokościową.
Zaplanuj godzinę do dwóch, dłużej, jeśli dołączysz do rozmowy z przewodnikiem. Wizyta sprawdza się rano, a po południu zostaje czas na kościoły i resztę miasta opisaną na stronie o Ayacucho. Dni i godziny otwarcia nie są potwierdzone przez żadne wiarygodne źródło, więc skontaktuj się z ANFASEP oficjalnymi kanałami lub poproś hotel, by zadzwonił przed wizytą.
Do Ayacucho dolatuje się z Limy, o czym piszemy w artykule o lotach w Peru, albo dojeżdża długimi trasami drogowymi.
Dla kogo i z czym połączyć
Muzeum jest dla podróżnych, którzy chcą zrozumieć współczesne Peru poza stanowiskami Inków, i dla każdego zainteresowanego prawami człowieka, pamięcią i najnowszą historią. To krótka, ale ciężka wizyta, lepiej więc umieścić ją przed lżejszą częścią dnia. Nastolatkowie mogą pójść z dorosłym, który jest gotów porozmawiać potem; nie jest to miejsce dla małych dzieci.
Połącz je z kolonialnym centrum miasta i kościołami oraz z warsztatami retablos, które należą do tej samej żywej tradycji. O innych miejscach gromadzących historię Peru przeczytasz w artykule o muzeach w Peru. Konflikt dawno się skończył, a miasto Ayacucho jest gościnne i bezpieczne do zwiedzania, ale przed wyjazdem na tereny wiejskie dopytaj lokalnie o warunki i przeczytaj przewodnik po bezpieczeństwie.
Muzeum nie daje łatwego zakończenia i nie ma go dawać. Daje możliwość usłyszenia, że poszukiwania syna przez matkę trwały dziesiątki lat i trwają nadal.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest Muzeum Pamięci ANFASEP?
To muzeum w Ayacucho założone w 2005 roku przez ANFASEP, stowarzyszenie krewnych uprowadzonych, zatrzymanych i zaginionych. Przedstawia konflikt wewnętrzny z lat 1980–2000 z punktu widzenia ofiar i zwykle opisuje się je jako pierwsze muzeum w Peru poświęcone temu tematowi.
Ile trwa zwiedzanie?
Zaplanuj godzinę do dwóch. Muzeum jest małe, ale świadectwa i ewentualna rozmowa z przewodnikiem lub wolontariuszem wymagają czasu, więc nie śpiesz się między innymi punktami w Ayacucho.
Czy jest opłata za wstęp?
Sprawdź u ANFASEP przed wyjazdem, bo zasady mogą się zmieniać. Tam, gdzie prosi się o datek lub sprzedaje rękodzieło, pieniądze wspierają pracę stowarzyszenia, a kwota zależy od ciebie.
Czy muzeum nadaje się dla dzieci?
Nie poleca się go małym dzieciom, ponieważ murale i obrazy zawierają sceny przemocy. Starsi nastolatkowie mogą je odwiedzić z dorosłym, który jest gotów rozmawiać o tym, co zobaczą.
Czy muszę znać hiszpański?
Językiem muzeum jest głównie hiszpański, a starsze członkinie mówią także po keczuańsku. Bez hiszpańskiego przeczytaj wcześniej tło w artykule o historii Peru w skrócie i zabierz aplikację do tłumaczenia.
Czy mogę robić zdjęcia?
Zapytaj przy wejściu, bo zasady mogą się zmieniać, a niektóre obrazy są wrażliwe. Nigdy nie fotografuj ludzi bez ich zgody i unikaj fotografowania obecnych krewnych ofiar.
Czy dziś w Ayacucho jest bezpiecznie?
Miasto i jego główne atrakcje odwiedza się bez trudności, choć warunki w niektórych rejonach wiejskich są inne. Zajrzyj do przewodnika po bezpieczeństwie i zapytaj w hotelu, zanim wyjedziesz z miasta drogą.