Choroba wysokościowa może dotknąć każdego, kto szybko przenosi się znad wybrzeża w miejsca powyżej około 2500 m n.p.m., a kondycja przed nią nie chroni. W Peru dotyczy to między innymi Cusco, Puno i Huaraz. Najbardziej pomaga odpowiednio ułożona trasa: najpierw śpij niżej, pierwszy dzień spędź lekko i daj organizmowi czas. W sprawie leków i jakichkolwiek problemów zdrowotnych zapytaj lekarza lub poradnię medycyny podróży.
Gdzie wysokość ma znaczenie w Peru
Lima i wybrzeże leżą na poziomie morza, więc lot w Andy może w około godzinę przenieść z Pacyfiku w rozrzedzone powietrze. Cusco leży na około 3400 m. Puno i jezioro Titicaca są wyżej, na około 3800 m, a Huaraz na około 3000 m, ze szlakami wznoszącymi się znacznie powyżej 4000 m. Święta Dolina Inków leży niżej niż Cusco, a Machu Picchu jeszcze niżej, na około 2400 m, dlatego wiele osób czuje się tam lepiej.
Największe skoki wysokości zdarzają się na wycieczkach. Tęczowa Góra (Vinicunca) i kilka wysokich jezior oraz przełęczy sięga znacznie powyżej 4500 m, a trasy trekkingowe prowadzą przez przełęcze jeszcze wyższe. Najlepiej zostawić je na czas po kilku dniach aklimatyzacji. Arequipa, na około 2300 m, to przydatny łagodniejszy etap, choć droga do Kanionu Colca za nią wspina się znacznie wyżej.
Co zwykle się odczuwa
Wiele osób w pierwszym lub drugim dniu odczuwa zadyszkę na schodach, lekki ból głowy, kiepski sen albo brak apetytu. Te dolegliwości często mijają, gdy organizm się przystosuje. Objawy, które się nasilają albo obejmują silny ból głowy, splątanie, trudności z chodzeniem po prostej linii, uporczywy kaszel lub duszność w spoczynku, są sygnałem ostrzegawczym. Ogólne zalecenie instytucji zdrowia publicznego brzmi: nie wspinać się wyżej, gdy objawy się nasilają, a jeśli utrzymują się lub stają się ciężkie, zejść niżej i szukać pomocy medycznej.
Hotele, przewodnicy i organizatorzy trekkingów w górach mają do czynienia z wysokością codziennie. Powiedz im wcześnie, że źle się czujesz, zamiast iść dalej na siłę. Nie zakładaj, że towarzysz, który wygląda dobrze, naprawdę czuje się dobrze: objawy mogą pojawić się kilka godzin po przyjeździe, często już pierwszej nocy, a ludzie różnią się nawet w obrębie jednej rodziny.
Jak zaplanować pierwsze dni
Zbuduj trasę wokół stopniowego zdobywania wysokości. Jeśli przylatujesz z Limy, popularne podejście to najpierw nocleg w Świętej Dolinie Inków, a Cusco zwiedzane później, a transfer z Cusco do Świętej Doliny Inków jest na tyle krótki, że to się sprawdza. Jeśli zaczynasz w Cusco, pierwszy dzień przeznacz na powolny spacer, pij wodę, jedz lekko i odpuść alkohol. Nie planuj trudnej wędrówki ani wysokogórskiej wycieczki na pierwsze dwa-trzy dni.
Jeśli lecisz do Cusco bezpośrednio, zostaw w planie zapasowy dzień, żeby jedna zła noc nie zepsuła zarezerwowanej wycieczki. Aklimatyzacja dla trekkerów omawia dalsze kroki przy trasach wielodniowych.
Leki profilaktyczne omów z lekarzem lub w poradni medycyny podróży na długo przed wyjazdem. Nie przyjmuj rad dotyczących leków od nieznajomych ani ze stron internetowych, także z tej.
Wybór trasy, która pomaga
Kolejność liczy się bardziej niż prawie cokolwiek innego. Trasa Lima, Arequipa, Colca, Puno, Cusco, Święta Dolina Inków wznosi się etapami i kończy na Machu Picchu, podczas gdy lot prosto do Cusco i wędrówka już drugiego dnia obciążają organizm najbardziej w najgorszym momencie. Trasa południowej pętli jest zbudowana według tej zasady.
Jeśli harmonogram jest sztywny i musisz lecieć prosto do Cusco, zmniejsz obciążenie: przenieś się do doliny jeszcze tego samego dnia, jedz lekko, unikaj alkoholu pierwszej nocy, a wszelki większy wysiłek przesuń na koniec podróży. Kto dodaje jezioro Titicaca, powinien pamiętać, że Puno leży wyżej niż Cusco, więc najlepiej odwiedzić je po kilku dniach na wysokości, a nie przed nimi.
Codzienne nawyki na wysokości
Pomagają proste nawyki: spokojne chodzenie, regularne picie wody, małe posiłki i więcej snu przez pierwsze noce. Upał, słońce i suche powietrze na wysokości mogą odwadniać bez wyraźnego pocenia się, więc noś ze sobą butelkę. Alkohol działa mocniej, a tabletki nasenne mogą spłycać oddech w nocy, co jest kolejnym powodem, by zapytać lekarza, zamiast improwizować.
Herbatę z koki podaje się za darmo w wielu hotelach i sprzedaje w całych górach, a wiele osób ją pije. To lokalny zwyczaj, nie środek leczniczy, i może wyjść w teście narkotykowym, więc jeśli to dla ciebie ważne, zapytaj lekarza. Lokalne apteki i niektóre hotele mają też tlen, ale to doraźna ulga, a nie sposób na bezpieczne wchodzenie wyżej.
Wysokość na trekkingach i wycieczkach
Wycieczki jednodniowe na wysokość niosą własne ryzyko, bo z łóżka w hotelu można w ciągu kilku godzin znaleźć się na wysokiej przełęczy. Wycieczki na Tęczową Górę ruszają bardzo wcześnie i szybko się wspinają, a świeżo przybyli często sobie nie radzą. To samo dotyczy jeziora Humantay i wysokich odcinków trasy Salkantay.
Wybieraj organizatorów, którzy wożą tlen awaryjny i apteczkę oraz informują, co zgłaszać. Przewodnik, który każe odpocząć, zawrócić lub zejść niżej, dobrze wykonuje swoją pracę, i nie należy tego uważać za porażkę. Najniebezpieczniejsze są decyzje osób, które ignorują objawy, by nie zaburzyć rezerwacji.
Dzieci, osoby starsze i choroby przewlekłe
Wysokość może dotknąć każdą grupę wiekową. Rodziny często odwiedzają Cusco i Świętą Dolinę Inków bez problemów, ale małe dzieci nie zawsze potrafią opisać, co czują, więc dorośli muszą zwracać uwagę na nietypowe zmęczenie, rozdrażnienie, wymioty lub odmowę jedzenia. Przed rezerwacją zapytaj pediatrę lub poradnię medycyny podróży i zaplanuj łagodniejszą trasę z niżej położoną bazą.
Osoby starsze i wszyscy z chorobą serca, płuc lub krwi powinni omówić podróż z lekarzem we właściwym czasie. Strony o seniorach i podróżach dostępnych poruszają kwestię tempa, a ubezpieczenie podróżne sprawdź pod kątem limitów wysokości przed zakupem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dobra kondycja chroni przed chorobą wysokościową?
Nie. Osoby wysportowane też często chorują, między innymi dlatego, że pierwszego dnia bardziej się forsują. Czas na przystosowanie się liczy się bardziej niż kondycja, a wcześniejsze doświadczenie na wysokości nie jest pewnym wskaźnikiem przed nowym wyjazdem.
Czy Machu Picchu leży wysoko?
Leży na około 2400 m, niżej niż Cusco, więc wielu podróżnych uważa je za łatwiejsze od miasta. Droga na stanowisko jest stroma, a słońce mocne, więc w każdym razie idź powoli.
Czy dzieci mogą jechać na dużą wysokość w Peru?
Wiele rodzin to robi, ale najpierw zapytaj pediatrę lub poradnię medycyny podróży i zaplanuj łagodną trasę. Niżej położona baza, taka jak Święta Dolina Inków, jest często łatwiejsza niż Cusco.
Co robić, gdy objawy się nasilają?
Przestań się wspinać, powiedz o tym przewodnikowi lub w hotelu i szukaj pomocy medycznej. Instytucje zdrowia publicznego zalecają zejście niżej, jeśli objawy są ciężkie lub się nasilają.
Ile dni potrzeba, by przyzwyczaić się do Cusco?
Nie ma stałej liczby i ludzie się różnią. Wielu podróżnych czuje się lepiej po dwóch-trzech dniach, ale lekki pierwszy dzień i zapasowy dzień w planie są rozsądne w każdym przypadku.
Lepiej lecieć do Cusco czy dotrzeć drogą lądową?
Dojazd lądem, z przystankami w takich miejscach jak Arequipa czy okolice Colca, daje bardziej stopniowe zdobywanie wysokości, ale trwa dłużej. Lot jest szybszy, więc zaplanuj łagodny pierwszy dzień i rozważ najpierw nocleg w Świętej Dolinie Inków.
Czy mogę zachorować na chorobę wysokościową w Limie lub Paracas?
Nie. Oba miejsca leżą na poziomie morza lub blisko niego. Ryzyko zaczyna się po przybyciu w Andy, więc zmianę czuć już w pierwszą noc w Cusco lub Huaraz.