Przed każdym trekkingiem zaplanuj co najmniej dwie lub trzy noce na umiarkowanej wysokości i ułóż trasę tak, by wspinać się stopniowo. Częsta kolejność to Lima, potem Święta Dolina Inków na wysokości około 2800 m, potem Cusco, krótka wędrówka i dopiero główny trek. Kondycja nie chroni przed chorobą wysokościową. To ogólne informacje, a nie porada medyczna, więc przy jakichkolwiek wątpliwościach zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem przed wyjazdem.
Dlaczego aklimatyzacja liczy się bardziej niż kondycja
Na wysokości w każdym oddechu jest mniej tlenu. Organizm przystosowuje się w ciągu dni: oddycha szybciej, produkuje więcej czerwonych krwinek i zmienia sposób wykorzystania tlenu, a tego procesu nie da się przyspieszyć treningiem. Sportowcy zapadają na chorobę wysokościową równie łatwo jak inni, a czasem łatwiej, bo wchodzą zbyt szybko. Najlepiej radzą sobie ci, którzy dają sobie czas.
Główne bazy trekkingowe w Peru leżą wysoko. Cusco znajduje się na wysokości około 3400 m, Huaraz około 3050 m, a większość przełęczy na szlakach przekracza 4000 m. Przylot samolotem z Limy, leżącej na poziomie morza, ściska tę zmianę do kilku godzin, dlatego pierwsze dni wymagają ostrożności.
Rozsądna kolejność przystanków
W regionie Cusco skuteczne jest podejście, w którym najpierw z Limy jedzie się do Świętej Doliny Inków, gdzie miejscowości takie jak Ollantaytambo i Urubamba leżą na wysokości mniej więcej 2800 m, spędza się tam jedną lub dwie noce, potem przenosi do Cusco i spędza kolejne dwie noce przed trekkiem. Dodaj krótki, łatwy spacer na wysokości, np. do ruin nad Cusco, a potem jednodniową wędrówkę, np. nad jezioro Humantay, zanim zdecydujesz się na trasę wielodniową.
W Cordillera Blanca spędź w Huaraz co najmniej dwie lub trzy noce i zrób mniej wymagającą wędrówkę, np. nad Laguna Churup, zanim ruszysz na wyższe wycieczki jednodniowe lub treki wielodniowe. Jeśli jedziesz z Limy drogą lądową, wspinaczka jest stała, a jej skutki mogą być silniejsze, niż się spodziewasz.
Ogólna zasada stosowana przez alpinistów mówi, że powyżej około 3000 m nie należy podnosić wysokości noclegu o więcej niż kilkaset metrów na dobę, a co kilka dni robić dzień odpoczynku. Trudno to zastosować przy sztywnym planie, ale to przydatna wskazówka.
Codzienne nawyki, które pomagają
Pij regularnie wodę, jedz lekkie posiłki, w pierwszych dniach unikaj alkoholu i nie forsuj się po przyjeździe. Chodź wolno i odpoczywaj, gdy trzeba. Herbata z liści koki to tradycyjny środek w Andach, wielu osobom smakuje, ale nie zastępuje stopniowego wchodzenia. Wysokość noclegu liczy się bardziej niż najwyższy punkt dnia, więc wycieczka wysoko jest mniej ryzykowna niż nocleg wysoko.
Niektórzy podróżni pytają lekarza o leki zapobiegawcze przed wyjazdem. To decyzja medyczna, zależna od historii zdrowia, i nie możemy w tej sprawie doradzać. Porozmawiaj z lekarzem na długo przed wyjazdem, razem z wszelkimi problemami z sercem, płucami, krwią, ciążą lub snem.
Planowanie z organizatorem
Powiedz organizatorowi, kiedy przylatujesz i ile dni przebywasz już na wysokości. Rzetelny organizator dostosuje datę startu, zaproponuje spacer aklimatyzacyjny lub odradzi wycieczkę zbyt szybko po przyjeździe. Zapytaj, czy przewodnicy mają awaryjny tlen i apteczkę, jaki jest plan ewakuacji i czy dostępny jest koń lub alternatywna trasa, gdy ktoś sobie nie radzi. Jeśli jedziesz nad jezioro Titicaca, Puno leży na wysokości około 3800 m, czyli wyżej niż Cusco, i lepiej odwiedzać je po Cusco niż przed.
Warto uwzględnić dni zapasowe. Sztywny harmonogram, który nie zostawia miejsca na dzień odpoczynku, najłatwiej skłania do kontynuowania, gdy nie należy.
Przykładowy plan na dziesięć dni
Jeden ze sposobów to pierwszą noc spędzić w Limie albo od razu przylecieć do Cusco i zjechać samochodem do Świętej Doliny Inków, śpiąc dwie noce na wysokości około 2800 m. Trzeci dzień może być wizytą w ruinach w dolinie, potem przenosiny do Cusco na kolejne dwie noce z łagodnymi spacerami. W szóstym dniu pierwsza próbna wędrówka, np. nad jezioro Humantay, pokazuje, jak organizm radzi sobie powyżej 4000 m. Siódmy dzień to odpoczynek lub mało wysiłkowe zwiedzanie, a wielodniowy trek startuje w ósmym.
Kolejność zmienia się, jeśli przyjeżdżasz z Arequipy lub Puno, które leżą już wysoko, albo z La Paz w Boliwii. Kto przyjeżdża z wysokości, ma już przewagę, ale jakość snu i apetyt nadal mówią więcej niż kalendarz. Jak wyglądają pierwsze noce, opisuje artykuł Spanie na 3400 m.
Czego spodziewać się w pierwszych dniach
Wiele osób nie czuje nic dramatycznego i po prostu szybko się męczy: schody wydają się strome, sen jest płytszy, a wyraziste sny są częste. Niektórzy mają łagodny ból głowy przez dzień. Apetyt może spaść, a napoje schodzą łatwiej niż posiłki. Te objawy zwykle mijają w ciągu dwóch lub trzech dni, a spokojne spacery pomagają bardziej niż leżenie w łóżku.
Pierwszego dnia unikaj ciężkich posiłków, mocnego alkoholu i długiego przebywania na słońcu. Stosuj ochronę przeciwsłoneczną, bo promieniowanie ultrafioletowe jest silniejsze, i pij regularnie wodę. Jeśli w ogóle nie możesz spać albo oddech w spoczynku pozostaje utrudniony, potraktuj to jako sygnał do zwolnienia. Objawy, na które warto zwracać uwagę, i moment, kiedy szukać pomocy, opisuje artykuł choroba wysokościowa; rady lekarza zawsze stawiaj ponad ogólnymi informacjami ze strony internetowej.
Najczęściej zadawane pytania
Ile dni potrzeba na aklimatyzację?
Dwie lub trzy noce na umiarkowanej wysokości to częsty minimalny okres przed wysokim trekkiem. Więcej jest lepiej, a reakcje poszczególnych osób bardzo się różnią.
Czy dobra kondycja chroni przed chorobą wysokościową?
Nie. Kondycja pomaga w wysiłku fizycznym, ale choroba wysokościowa zależy od tempa wchodzenia i od czynników indywidualnych.
Zacząć od Cusco czy od Świętej Doliny Inków?
Święta Dolina Inków leży niżej, co wielu podróżnym ułatwia start. Częste podejście to zacząć tam, a potem przenieść się do Cusco.
Czy można brać leki zapobiegawcze?
To pytanie do lekarza, który zna twój stan zdrowia. Poruszaj ten temat na długo przed wyjazdem.
Lepiej przylecieć do Cusco czy jechać autobusem z Limy?
Lot jest szybszy, ale w ciągu godzin stawia na wysokości 3400 m. Wiele osób od razu schodzi do Świętej Doliny Inków, a trasy lądowe z wybrzeża wznoszą się wolniej, lecz trwają znacznie dłużej i niekoniecznie są łatwiejsze.
Czy herbata z koki leczy chorobę wysokościową?
Nie. To tradycyjny napój, który wielu osobom smakuje, ale nie zastępuje stopniowego wchodzenia, odpoczynku ani porady lekarza przy poważnych objawach.
Co zrobić, jeśli trek zaczyna się dzień po przyjeździe do Cusco?
Rozważ przesunięcie daty startu. Przyjazd i natychmiastowy trekking to najczęstsza droga do poważnych problemów z wysokością, a dobry organizator doradzi opóźnienie lub dodanie dnia aklimatyzacji.