De mausoleums van Revash zijn een rij kleine, huisvormige graven die de Chachapoya in de 14e eeuw bouwden onder een overhangende kalksteenwand, in het district Santo Tomás, hemelsbreed ongeveer 60 km ten zuiden van Chachapoyas en enkele uren over de weg. Het laatste stuk leg je te voet of te paard af, en de graven bekijk je vanaf een uitkijkpunt en raak je niet aan. Plan een lange dag, of combineer het met het museum van Leymebamba, en controleer eerst de toegangsregels ter plekke.
Kaart
Wat Revash is
Revash is een groep grafgebouwen in het district Santo Tomás van de provincie Luya, in de regio Amazonas in het noorden van Peru. Ze zijn gebouwd door de Chachapoya-cultuur, hetzelfde hooglandvolk dat de ommuurde stad Kuélap optrok, en worden meestal gedateerd in de 14e eeuw, de Late Tussenperiode, vóór de verovering van de regio door de Inka's.
De gebouwen staan op een smalle rand in de wand van een canyon, in het kalksteen van de Cerro Carbón, aan de linkerkant van de bovenloop van de Utcubamba-vallei. De hoogte is ongeveer 2800 m. Van een afstand lijken ze een miniatuurdorp dat aan een rotswand hangt, en dat is precies de indruk die hun bouwers wilden wekken: elk graf heeft de vorm van een klein huis, met muren, een dak en soms een tweede verdieping.
Dit is een plek voor wie van stille, afgelegen archeologie houdt en minder van grote monumenten. Niets hier is groot, en het plezier zit in de ligging, de kleur op de muren en de moeite van de reis.
Wat je bij de rotswand ziet
De graven staan in een rechte lijn langs de rand, en veel ervan delen scheidingsmuren, zodat de groep oogt als één rij huizen. Ze hebben een rechthoekige plattegrond, een of twee verdiepingen, en hun deuren zitten aan de zijkant en niet aan de voorkant. De muren zijn van steen gemetseld met leemmortel, en de hellende daken zijn gemaakt van klei, stokken en riet in een techniek die quincha heet, en daarom lijken ze op rieten huisjes van leem.
De versiering onderscheidt Revash van andere plekken. Langs de bovenkant van de muren lopen beschilderde lijsten met afbeeldingen die onderzoekers hebben geïdentificeerd als katachtigen, kameelachtigen zoals lama's, menselijke figuren en tweekleurige cirkels. Op sommige muren zijn ingekrast tekens in de vorm van een T, een kruis of een rechthoek te zien. De rode en witte tinten zijn vanaf het uitkijkpunt nog te onderscheiden, vooral bij goed licht.
Wees realistisch over wat je ziet. De gebouwen worden deels beschut door de overhang, wat helpt verklaren waarom ze bewaard zijn gebleven, maar ze liggen zo ver weg dat een verrekijker of camera met zoom echt verschil maakt.
Waarom de graven als huizen zijn gebouwd
Veel Chachapoya-groepen begroeven hun doden op plekken die moeilijk bereikbaar maar goed zichtbaar waren, zoals rotsranden en schuilplaatsen hoog boven een vallei. De huisvorm wordt meestal gelezen als een uitspraak over het hiernamaals: de doden leefden voort in een dorp, en de levenden konden omhoogkijken en hen zien. Archeologen koppelen de gebouwen van Revash aan een bredere traditie van chullpa-grafarchitectuur in de hele Andes.
De mausoleums werden waarschijnlijk in de loop der tijd voor meerdere personen gebruikt en niet voor afzonderlijke graven, en de begraven personen worden verondersteld hoog in aanzien te hebben gestaan in hun gemeenschap. Dat is een interpretatie, want de menselijke resten werden lang geleden verstoord door knaagdieren en plunderaars, en er is weinig oorspronkelijk grafmateriaal ter plekke over.
De plek werd in het midden van de 20e eeuw bestudeerd door Henry en Paule Reichlen, die de datering voorstelden en de architectuur vergeleken met chullpa's elders. Ze werkten hier mede omdat een ingestort dak een deel van de resten had beschermd. Voor de mensen die ze maakten, zie de achtergrond in pre-Inkaculturen.
Naar Revash vanuit Chachapoyas
Revash ligt ver van de regionale uitvalsbasis Chachapoyas: het is hemelsbreed zo'n 60 km naar het zuiden, en de weg is langer en trager dan dat doet vermoeden. Openbare minibusjes en bussen rijden over de hoofdweg door de vallei richting het gebied van Santo Tomás, en lokale bronnen beschrijven hoe je de hoofdweg verlaat bij een dorp als Yerbabuena of San Bartolo vóór het laatste stuk. Welk dorp het beginpunt van de wandeling is, hangt af van de gekozen route.
De laatste nadering is een wandeling van grofweg twintig minuten tot een paar uur, afhankelijk van het pad en waar het voertuig je afzet; gidsen en bezoekers beschrijven de korte route en de steile, langere route heel verschillend, dus vraag naar de actuele. Paarden zijn vaak beschikbaar voor de weg omhoog, handig als je je benen wilt sparen.
De praktische keuze is een tour of privéauto vanuit Chachapoyas, die de afslagen en de timing voor zijn rekening neemt. Veel aanbieders combineren Revash met het museum van Leymebamba in een rondrit van een hele dag. Bevestig het plan de dag ervoor en spreek af hoe lang het voertuig wacht.
Kaartjes, beheer door de gemeenschap en toegang
De plek wordt lokaal beheerd en niet door een grote nationale bezoekersorganisatie, en bezoekers meldden dat ze een klein toegangskaartje kochten bij een toeristenkantoor van de gemeenschap in Santo Tomás, dat ook helpt bij het regelen van paarden en gidsen. De prijs, de openingstijden en zelfs de plek waar het kaartje wordt verkocht zijn door de jaren heen veranderd, dus beschouw elk bedrag dat je online vindt als een uitgangspunt.
Ook over hoe dichtbij bezoekers mogen komen lopen de berichten uiteen. Sommigen beschrijven dat de graven vanaf een pad of platform op afstand worden bekeken, anderen zeggen dat de nadering van de gebouwen zelf wordt beperkt om ze te beschermen. Klim in elk geval nooit op de muren, raak ze niet aan en neem niets mee: het zijn kwetsbare constructies van leem en steen, en de verf is oud.
Contant geld in kleine biljetten is de verstandige manier om het kaartje, een paard en een snack te betalen, want er zijn geen geldautomaten in het district. Vraag je hotel of aanbieder in Chachapoyas om de actuele regelingen en de terugkeertijden te bevestigen voordat je vertrekt.
Wanneer gaan en wat meenemen
De drogere maanden, grofweg mei tot september, zijn het meest betrouwbaar voor een dag over een onverharde weg en een pad dat bij nat weer in modder verandert; zie het droge seizoen voor het algemene beeld. In het regenseizoen kunnen aardverschuivingen wegen in de regio afsluiten en kan bewolking de rotswand verbergen, dus houd je plannen flexibel.
Begin de dag vroeg. De afstanden zijn groot, de wandeling kost extra tijd en gedeeld vervoer terug naar Chachapoyas kan volgens sommige bezoekers 's middags uitdunnen. Het licht op de rotswand is 's ochtends meestal beter dan rond het middaguur, al is het weer in het nevelwoud nooit zeker.
Neem schoenen met grip, een regenjas, een hoed, zonbescherming, water en een snack mee. Een verrekijker is nuttiger dan gebruikelijk. De hoogte is gematigd op 2800 m, maar reizigers die net van de kust komen kunnen de klim voelen, dus lees over hoogteziekte. De paden zijn oneffen en niet geschikt voor mensen met beperkte mobiliteit.
Revash combineren met andere bezienswaardigheden
Revash behandel je het best als onderdeel van een rondrit en niet als losse dagtrip, want de reistijd is veel groter dan de tijd op de plek zelf. De vanzelfsprekende partner is het museum van Leymebamba, dat mummies en voorwerpen uit de Chachapoya-grafwereld bezit en uitlegt wat de graven ooit bevatten. Eerst de rotswand en dan het museum plaatst de gebouwen in context.
In het district liggen ook andere Chachapoya-grafplaatsen, waaronder La Petaca, waar sarcofagen in een rotswand bij Leymebamba zijn ingebouwd, en andere rotsgraven in de Utcubamba-vallei. Vraag een lokale gids wat er op de dag zelf open en bereikbaar is, in plaats van op een kaart te vertrouwen.
Voor het grotere plaatje is het gebruikelijke driedagenpatroon in de regio Kuélap op de ene dag, de Gocta-waterval op een andere en het museum en de graven op een derde. Reizigers die verder trekken naar de hooglanden kunnen over dezelfde weg doorreizen richting Cajamarca, zoals beschreven in de route door het noorden.
Is de reis het waard?
Revash is iets voor reizigers die al een paar dagen in de regio zijn en meer willen dan de vesting. Het is kleiner en moeilijker bereikbaar dan Kuélap, en wie verwacht tussen ruïnes te lopen, zal teleurgesteld zijn: de aantrekkingskracht zit in de kleur, de vorm van de gebouwen en de gedurfdheid van de plek.
Het past bij mensen die zich prettig voelen bij een lange reisdag en wat wandelen, en werkt goed met een gids die de symbolen kan uitleggen. Het is minder geschikt voor wie weinig tijd heeft, want een halve dag is vanuit Chachapoyas onrealistisch.
Wat de veiligheid betreft zijn de belangrijkste risico's de weg, het weer en glad terrein, en niet mensen; zie veilig reizen in Peru voor de basis, en vertel je hotel waar je naartoe gaat. Moet je de reis naar de regio zelf nog regelen, lees dan eerst van Lima naar Chachapoyas.
Waar slapen
-
Zoek hotels
Chachapoyas
Uitvalsbasis voor Kuélap en Gocta
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de reis naar Revash vanuit Chachapoyas?
Reken op enkele uren over de weg per enkele reis, plus een wandeling of ritje te paard van ongeveer twintig minuten tot een paar uur, afhankelijk van de route. De meeste bezoekers maken er een dagtrip van en voegen onderweg vaak het museum van Leymebamba toe.
Hoe oud zijn de mausoleums van Revash?
Ze worden meestal gedateerd in de 14e eeuw, de Late Tussenperiode, vóór de Inka's de regio overnamen. De datering gaat terug op het werk van Henry en Paule Reichlen uit het midden van de 20e eeuw en blijft een schatting.
Kan ik tot bij de graven lopen?
De berichten verschillen en de regels zijn in de loop der tijd veranderd. Sommige bezoekers bekijken de gebouwen vanaf een pad of platform op afstand, en de nadering van de bouwwerken is soms beperkt om ze te beschermen. Vraag het in Santo Tomás of bij je aanbieder, en raak de muren nooit aan.
Heb ik een gids nodig voor Revash?
Strikt genomen niet, maar een gids helpt bij vervoersverbindingen, het pad en de betekenis van de beschilderde symbolen. Tours vanuit Chachapoyas zijn de eenvoudigste optie, en zie Chachapoyas voor de uitvalsbasis.
Is Revash hetzelfde als Karajía?
Nee. Beide zijn Chachapoya-grafplaatsen op rotswanden, maar Revash heeft huisvormige graven, terwijl Karajía bekend is om grote lemen sarcofagen. Ze liggen in verschillende delen van de regio en worden daarom meestal niet op één dag gecombineerd.
Kan ik een paard nemen?
Paarden zijn in de omgeving meestal beschikbaar voor de weg omhoog, lokaal te regelen, en sommige bezoekers verkiezen ze boven de steile wandeling. Spreek de prijs en de tijd af voordat je vertrekt en neem contant geld mee.
Wat is de beste manier om Revash met andere bezienswaardigheden te combineren?
De gebruikelijke partner is het museum van Leymebamba, dat laat zien wat de Chachapoya met hun doden begroeven. Voeg Kuélap en Gocta toe op andere dagen.
