Mauzolea Revash to rząd małych grobowców w kształcie domów, zbudowanych przez Chachapoya w XIV wieku pod występem wapiennej skały w dystrykcie Santo Tomás, około 60 km na południe od Chachapoyas w linii prostej i kilka godzin drogą. Ostatni odcinek pokonuje się pieszo lub konno, a grobowce ogląda się z punktu widokowego, bez dotykania. Zaplanuj długi dzień albo połącz wizytę z muzeum w Leymebamba i najpierw sprawdź zasady dostępu na miejscu.
Mapa
Czym jest Revash
Revash to grupa budynków pogrzebowych w dystrykcie Santo Tomás w prowincji Luya, w regionie Amazonas w północnym Peru. Zbudowała je kultura Chachapoya, ten sam lud wyżynny, który wzniósł otoczone murami miasto Kuélap, a datuje się je zwykle na XIV wiek, okres późny pośredni, przed podbojem regionu przez Inków.
Budynki stoją na wąskiej półce wciętej w ścianę kanionu, w wapieniu Cerro Carbón, po lewej stronie górnej doliny Utcubamba. Wysokość to około 2800 m n.p.m. Z daleka wyglądają jak miniaturowa wioska wisząca na klifie i właśnie takie wrażenie chcieli wywołać budowniczowie: każdy grobowiec ma kształt małego domu ze ścianami, dachem, a w niektórych przypadkach drugą kondygnacją.
To miejsce dla ludzi, którzy wolą cichą, odległą archeologię od wielkich pomników. Nic tu nie jest duże, a przyjemność leży w otoczeniu, kolorach na ścianach i wysiłku podróży.
Co zobaczysz przy klifie
Grobowce ułożono w prostej linii wzdłuż półki, a wiele z nich ma wspólne ściany działowe, więc grupa wygląda jak jeden szereg domów. Mają prostokątne podstawy, jedną lub dwie kondygnacje, a drzwi z boku, nie od frontu. Ściany są z kamienia na glinianej zaprawie, a spadziste dachy z gliny, patyków i trzciny w technice zwanej quincha, dlatego wyglądają jak gliniane chatki kryte strzechą.
Dekoracje wyróżniają Revash. Wzdłuż szczytów ścian biegną malowane listwy z wizerunkami, które badacze zidentyfikowali jako koty, wielbłądowate takie jak lamy, postacie ludzkie i dwukolorowe koła. Na niektórych ścianach są nacięte znaki w kształcie litery T, krzyża lub prostokąta. Czerwienie i biele wciąż widać z punktu widokowego, zwłaszcza w dobrym świetle.
Bądź realistą co do tego, co zobaczysz. Budynki są częściowo osłonięte występem skalnym, co pomaga wyjaśnić, dlaczego przetrwały, ale są na tyle daleko, że lornetka lub aparat z zoomem naprawdę robią różnicę.
Dlaczego grobowce przypominają domy
Wiele grup Chachapoya chowało zmarłych w miejscach trudno dostępnych i łatwo widocznych, takich jak półki skalne i schronienia wysoko nad doliną. Kształt domu odczytuje się zwykle jako wypowiedź o życiu pozagrobowym: zmarli nadal żyli we wsi, a żywi mogli spojrzeć w górę i ich zobaczyć. Archeolodzy łączą budynki Revash z szerszą tradycją architektury pogrzebowej chullpa w całych Andach.
Mauzolea służyły prawdopodobnie kilku osobom w czasie, a nie pojedynczym pochówkom, a pochowani byli, jak się uważa, osobami o wysokiej pozycji w swoich społecznościach. To interpretacja, bo szczątki ludzkie dawno naruszyły gryzonie i rabusie, a niewiele oryginalnego materiału pochówku zostało na miejscu.
Stanowisko badali w połowie XX wieku Henry i Paule Reichlenowie, którzy zaproponowali datowanie i porównali architekturę z chullpami w innych miejscach. Pracowali tu częściowo dlatego, że zawalony dach ochronił część szczątków. O ludziach, którzy je zbudowali, przeczytasz w artykule o kulturach przedinkaskich.
Dojazd do Revash z Chachapoyas
Revash leży daleko od regionalnej bazy w Chachapoyas: to około 60 km na południe w linii prostej, a droga jest dłuższa i wolniejsza, niż sugeruje ta liczba. Publiczne minibusy i autobusy kursują w stronę Santo Tomás główną drogą doliny, a lokalne źródła opisują zjazd z głównej drogi we wsi takiej jak Yerbabuena lub San Bartolo przed ostatnim odcinkiem. To, która wieś jest początkiem spaceru, zależy od wybranej trasy.
Ostatni odcinek to spacer od około dwudziestu minut do dwóch godzin, zależnie od ścieżki i miejsca, w którym wysadzi cię pojazd; przewodnicy i zwiedzający bardzo różnie opisują krótką trasę i stromą, dłuższą, więc zapytaj o aktualną. Konie są często dostępne na podejście, co przydaje się, jeśli chcesz oszczędzić nogi.
Praktyczną opcją jest wycieczka lub prywatny samochód z Chachapoyas, który załatwi skrzyżowania i czas. Wielu operatorów łączy Revash z muzeum w Leymebamba w całodniowej pętli. Potwierdź plan dzień wcześniej i ustal, jak długo pojazd będzie czekał.
Bilety, zarządzanie przez wspólnotę i dostęp
Miejscem zarządza się lokalnie, a nie w ramach dużej krajowej obsługi turystów, a odwiedzający zgłaszali zakup niewielkiego biletu wstępu w biurze turystyki wspólnotowej w Santo Tomás, które pomaga też zorganizować konie i przewodników. Cena, godziny otwarcia, a nawet miejsce sprzedaży biletów zmieniały się z latami, więc traktuj każdą liczbę z internetu jako punkt wyjścia.
Relacje różnią się też co do tego, jak blisko można podejść. Jedni opisują oglądanie grobowców ze ścieżki lub platformy z oddali, inni piszą, że podejście do samych budynków jest ograniczone w celu ich ochrony. Tak czy inaczej nigdy nie wspinaj się na ściany ani ich nie dotykaj i nic nie zabieraj: to kruche konstrukcje z gliny i kamienia, a farba jest stara.
Gotówka w drobnych banknotach to rozsądny sposób płacenia za bilet, konia i przekąskę, bo w dystrykcie nie ma bankomatów. Poproś hotel lub operatora w Chachapoyas o potwierdzenie aktualnych ustaleń i godzin powrotu przed wyjazdem.
Kiedy jechać i co zabrać
Suchsze miesiące, mniej więcej od maja do września, są najpewniejsze na dzień na nieutwardzonej drodze i ścieżce, która po deszczu zamienia się w błoto; ogólny obraz daje artykuł o porze suchej. W porze deszczowej osuwiska mogą zamykać drogi w regionie, a chmury mogą zasłaniać klif, więc zachowaj elastyczne plany.
Dzień zacznij wcześnie. Odległości są duże, spacer dodaje czasu, a wspólny transport powrotny w stronę Chachapoyas może się po południu przerzedzać, według niektórych zwiedzających. Światło na klifie jest zwykle lepsze rano niż w południe, choć pogoda w lesie mglistym nigdy nie jest pewna.
Zabierz buty z dobrą przyczepnością, kurtkę przeciwdeszczową, czapkę, ochronę przeciwsłoneczną, wodę i przekąskę. Lornetka przyda się bardziej niż zwykle. Wysokość 2800 m n.p.m. jest umiarkowana, ale podróżni, którzy dopiero przybyli znad wybrzeża, mogą odczuć podejście, więc przeczytaj o chorobie wysokościowej. Ścieżki są nierówne i nie nadają się dla osób o ograniczonej mobilności.
Revash w połączeniu z innymi atrakcjami
Revash najlepiej traktować jako część pętli, a nie samodzielną wycieczkę jednodniową, bo czas podróży jest znacznie dłuższy niż czas na miejscu. Naturalnym partnerem jest muzeum w Leymebamba, w którym są mumie i przedmioty ze świata pogrzebowego Chachapoya i które wyjaśnia, co kiedyś zawierały grobowce. Zobaczenie klifu, a potem muzeum, osadza budynki w kontekście.
W dystrykcie są też inne stanowiska pogrzebowe Chachapoya, w tym La Petaca, gdzie sarkofagi wbudowano w klif koło Leymebamba, oraz inne grupy grobowców w klifach w dolinie Utcubamba. Zapytaj lokalnego przewodnika, co jest otwarte i osiągalne danego dnia, zamiast polegać na mapie.
Dla szerszego obrazu typowy trzydniowy schemat w regionie to Kuélap jednego dnia, wodospad Gocta drugiego, a muzeum i grobowce trzeciego. Podróżni jadący dalej na wyżynę mogą kontynuować w stronę Cajamarki tą samą drogą, jak opisuje plan podróży po północy.
Czy warto jechać?
Revash jest dla podróżnych, którzy mają już kilka dni w regionie i chcą czegoś poza twierdzą. Jest mniejszy i trudniej dostępny niż Kuélap, a ktoś, kto oczekuje spaceru wśród ruin, będzie rozczarowany: ciekawe są tu kolor, forma budynków i śmiałość miejsca.
Pasuje do osób, którym odpowiada długi dzień podróży i trochę chodzenia, a dobrze sprawdza się z przewodnikiem, który wyjaśni symbole. Mniej nadaje się dla osób z małą ilością czasu, bo pół dnia z Chachapoyas jest nierealne.
Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, główne ryzyka to droga, pogoda i śliski grunt, a nie ludzie; podstawy znajdziesz w artykule bezpieczeństwo w Peru, a hotelowi powiedz, dokąd jedziesz. Jeśli dotarcie do samego regionu wciąż wymaga zorganizowania, przeczytaj najpierw jak dojechać z Limy do Chachapoyas.
Gdzie nocować
-
Znajdź hotele
Chachapoyas
Baza do Kuélap i Gocta
Najczęściej zadawane pytania
Ile trwa dojazd do Revash z Chachapoyas?
Licz kilka godzin drogą w jedną stronę, plus spacer lub przejażdżkę konną od około dwudziestu minut do dwóch godzin, zależnie od trasy. Większość odwiedzających robi z tego całodniową wycieczkę i często dodaje po drodze muzeum w Leymebamba.
Ile lat mają mauzolea Revash?
Datuje się je zwykle na XIV wiek, okres późny pośredni, przed przejęciem regionu przez Inków. Datowanie sięga prac Henry'ego i Paule Reichlenów z połowy XX wieku i pozostaje szacunkiem.
Czy mogę podejść do grobowców?
Relacje się różnią, a zasady zmieniały się z czasem. Jedni zwiedzający oglądają budynki ze ścieżki lub platformy z oddali, a podejście do konstrukcji bywa ograniczane w celu ich ochrony. Zapytaj w Santo Tomás lub u operatora i nigdy nie dotykaj ścian.
Czy do Revash potrzebny jest przewodnik?
Niekoniecznie, ale przewodnik pomaga z połączeniami, ścieżką i znaczeniem malowanych symboli. Wycieczki z Chachapoyas to najprostsza opcja, a bazę opisuje artykuł o Chachapoyas.
Czy Revash to to samo co Karajía?
Nie. Oba to stanowiska pogrzebowe Chachapoya na klifach, ale Revash ma grobowce w kształcie domów, a Karajía słynie z dużych glinianych sarkofagów. Leżą w różnych częściach regionu, więc zwykle nie łączy się ich w jednym dniu.
Czy mogę wziąć konia?
Konie są zwykle dostępne w okolicy na podejście, załatwia się je lokalnie, a niektórzy zwiedzający wolą je od stromego spaceru. Uzgodnij cenę i czas przed wyruszeniem i zabierz gotówkę.
Jak najlepiej połączyć Revash z innymi atrakcjami?
Zwykłym partnerem jest muzeum w Leymebamba, które pokazuje, co Chachapoya chowali ze zmarłymi. Kuélap i Goctę dodaj w inne dni.
