Tokowisko skalików w Manu

Czym jest tokowisko i kim jest ten ptak

Skalik peruwiański (*Rupicola peruvianus*) to ptak narodowy Peru, a samca łatwo rozpoznać: jaskrawe szkarłatne lub pomarańczowe ciało, czarne skrzydła i ogon oraz zaokrąglony, dyskowaty czub, który zasłania większość dzioba. Samice są jednolicie brązowe i mają znacznie mniejszy czub. To ptak średniej wielkości, mierzy około 32 cm, co zaskakuje tych, którzy po zdjęciach spodziewają się czegoś większego.

Tokowisko (lek) to wspólne miejsce pokazów. Samce wracają w ten sam skrawek lasu, często kilka drzew wokół strumienia lub stromy brzeg, i popisują się przed przybywającymi samicami. Rywale stają naprzeciw siebie, kłaniają się, podskakują, trzepoczą skrzydłami i wołają, a intensywność zależy po części od światła. Samice obserwują z cienia i wybierają partnera; samce nie biorą udziału w lęgu. Gniazdo z błota i śliny, na skale lub przy wejściu do jaskini, buduje wyłącznie samica – stąd ich angielska nazwa „cock-of-the-rock”.

Ta strona dotyczy samego pokazu. O parku jako całości, jego strefach i powodach kontrolowanego dostępu piszemy w części Park Narodowy Manu.

Gdzie są tokowiska

Gatunek żyje w wąwozach lasu mglistego i wzdłuż zalesionych strumieni, głównie na wysokości od około 500 do 2400 m. W okolicy Manu najbardziej znane tokowiska znajdują się po stronie Kosñipata andyjskiego stoku, przy drodze opadającej z wyżyn Paucartambo w stronę Pilcopata i rzeki Alto Madre de Dios. To ten sam zjazd, który opisuje strona z Cusco do Manu.

Kilka lodży i punktów obserwacyjnych przy drodze utrzymuje kryjówkę w pobliżu znanego tokowiska, zwykle w krótkim, wydeptanym spacerze od drogi lub lodży. To, które miejsca są aktywne, ilu samców się zbiera i kto może korzystać z kryjówki, zmienia się z roku na rok, bo tokowiska mogą się przesuwać, gdy padną drzewa lub osuwisko zmieni stok. Miejsce wskazane w broszurze traktuj jako punkt wyjścia i zapytaj organizatora lub lodżę, które tokowisko jest obecnie używane.

Tokowiska znane są też w innych rejonach lasu mglistego w Peru, ale to jest to, które spotyka większość podróżnych, bo leży wprost na lądowej trasie do Manu.

Co zobaczysz i usłyszysz

Odwiedzający siedzą cicho na ławkach lub na ziemi w kryjówce, zwróceni ku polanie z gałęziami w niewielkiej odległości. Pierwszym znakiem jest często dźwięk, a nie kolor: ostry, narastający skrzek powtarzany przez kilka samców, a po nim głębsze chrząkanie. Potem ptaki się pojawiają, pomarańczowe na tle ciemnej zieleni, i zaczynają pokazy.

Typowa sekwencja to samiec siedzący wyprostowany z w pełni rozwiniętym czubem, potem podskok, ukłon i seria uderzeń skrzydeł, czasem u dwóch czy trzech samców naraz. Większość pokazów odbywa się na niskich grzędach kilka metrów nad ziemią, dzięki czemu ptaki widać łatwiej niż wiele leśnych gatunków. Dobry poranek może pokazać kilka samców i brązową samicę obserwującą z wyżej.

Lornetka pomaga, ale nie jest niezbędna. W fotografii główną trudnością jest światło. Las o świcie jest ciemny, więc ważniejsze od długiego zoomu są jasne obiektywy, wysokie ISO i cierpliwość. Ogranicz ruch i hałas do minimum i nie używaj lampy błyskowej, która może płoszyć ptaki.

Najlepsza pora dnia i roku

Aktywność pokazowa jest największa o świcie i wczesnym rankiem, a wielu przewodników wspomina też o spokojniejszym okresie pod wieczór. Zaplanuj być w kryjówce przed pierwszym światłem, co w praktyce oznacza śniadanie przy latarce i krótki spacer w ciemności. Do połowy przedpołudnia ptaki często rozpraszają się, by jeść owoce, i na tokowisku robi się cicho.

Pora roku jest mniej jednoznaczna. Źródła podają różne okresy lęgowe dla różnych regionów, a dla południowego Peru nie są zgodne, więc żadnego miesiąca nie należy uznawać za właściwy. Samce prezentują się przez większą część roku w miejscach, gdzie przywykły do obserwatorów, a miesiące suche, mniej więcej od maja do października, to najłatwiejszy czas na podróż samą drogą. W miesiącach wilgotniejszych, mniej więcej od listopada do marca lub kwietnia, deszcz o świcie może ograniczyć pokaz, a droga może być dotknięta osuwiskami.

Niezależnie od miesiąca pojedyncza wizyta to szansa, a nie obietnica. Spędzenie w okolicy dwóch poranków wyraźnie poprawia szanse.

Dojazd z Cusco

Z Cusco przejazd do rejonu tokowisk jest częścią dłuższej podróży. Droga prowadzi przez Paucartambo, przekracza wysoką przełęcz, a następnie opada przez las mglisty – podróż zajmuje większość dnia po wąskiej, częściowo nieutwardzonej drodze. Tokowiska odwiedza się zwykle pierwszego poranka po zjeździe, z lodży w lesie mglistym, albo w krótkim przystanku w drodze w dół.

Do tej okolicy można dotrzeć samodzielnie, wynajmując transport lub korzystając z lokalnych połączeń do Pilcopata, i nocując w lodży. Wejście do strefy zastrzeżonej parku, dalej w dół rzeki, to osobna sprawa, wymagająca upoważnionego organizatora, jak wyjaśnia strona Manu. Na samodzielną wizytę przy tokowisku realistyczny jest wyjazd na dwa–trzy dni skoncentrowany na lesie mglistym i niektórzy organizatorzy oferują dokładnie to.

Czasy przejazdu, stan drogi i dostępność autobusów lub taksówek zbiorowych często się zmieniają, a po silnych deszczach droga może zostać zamknięta. Przed wyjazdem potwierdź aktualną sytuację w lodży lub u organizatora.

Wysiłek, wysokość i pogoda

Spacer do kryjówki jest zwykle krótki, często 10–20 minut leśną ścieżką, która może być stroma, błotnista i nierówna. Samo tokowisko leży w lesie mglistym na wysokości około 1200–1600 m, czyli niżej niż Cusco, więc wysokość nie jest tam problemem, choć przełęcz, którą mijasz po drodze w dół, leży znacznie wyżej. Jeśli dopiero co przyjechałeś z wyżyn, przed podróżą przeczytaj o chorobie wysokościowej.

Las jest wilgotny. Nawet w porze suchej wczesne poranki bywają chłodne, mgliste lub mżące, a ścieżka pozostaje mokra. Załóż wodoodporne buty z dobrą przyczepnością, lekką kurtkę przeciwdeszczową i szybkoschnące warstwy, a na ciemne podejście zabierz czołówkę. Rozsądny jest środek odstraszający owady. Podstawy obejmuje lista rzeczy do spakowania.

Ryzyko chorób nizinnych zaczyna się dalej w dół stoku, a sama droga przez las mglisty jest odległa. Porozmawiaj z lekarzem lub poradnią medycyny podróży odpowiednio wcześnie; punktem wyjścia jest zdrowie i szczepienia.

Dla kogo i jak się zachować

Tokowisko to jedno z najłatwiejszych do przeżycia spotkań z dziką przyrodą w Manu. Nie wymaga łodzi, długiego marszu ani doświadczenia, dlatego jest dobrym wyborem dla początkujących obserwatorów ptaków, rodzin ze starszymi dziećmi i każdego, komu pełna wyprawa wydaje się zbyt wymagająca. Poważni obserwatorzy ptaków zechcą przewodnika, który zna aktualne tokowisko i potrafi też wypatrzyć inne gatunki lasu mglistego, bo okolica jest bogata w tanagry, kolibry i inne ptaki.

Obowiązują zwykłe zasady. Trzymaj się ścieżki, mów cicho i nie odtwarzaj nagranych głosów, by zwabić ptaki bliżej, bo to je stresuje w trakcie pokazu. Przestrzegaj zasad kryjówki dotyczących godziny przybycia i wielkości grupy, które istnieją po to, by tokowisko pozostało w użyciu. Etykietę wobec dzikich zwierząt szerzej omawia część odpowiedzialne podróżowanie.

Jeśli masz więcej czasu, tokowisko dobrze łączy się z szerszą podróżą do Manu: może być pierwszym przystankiem w drodze w dół, przed odcinkami nizinnymi opisanymi w części Park Narodowy Manu.

Połączenie z innymi planami

Ponieważ pokaz kończy się do połowy przedpołudnia, reszta dnia jest wolna na inne rzeczy. W lesie mglistym zwykle oznacza to spacery drogą lub leśnymi ścieżkami, obserwację ptaków z tarasu lodży albo dalszy zjazd w stronę Pilcopata i rzeki. Dłuższa wyprawa do Manu dalej prowadzi łodzią do lasu nizinnego.

Jeśli celem jest nizinny las deszczowy, a nie ten jeden ptak, łatwiejszą bazą jest Tambopata, do której jedzie się z Puerto Maldonado i która nie obejmuje tokowiska w lesie mglistym. Dokąd jechać w Amazonii porównuje opcje, a czy Amazonia jest warta wyjazdu przydaje się, zanim poświęcisz dni na długą trasę. Pełny zarys wyprawy do dżungli znajdziesz w części plan podróży po Amazonii.