Het Nationaal Reservaat Tambopata is de wettelijk beschermde kern van het bos dat de meeste bezoekers bedoelen als ze het over "Tambopata" hebben. Het beslaat ongeveer 275.000 hectare laaglandregenwoud ten zuiden van Puerto Maldonado, aan de grens met Bolivia, en je komt er per boot binnen met een lodge of een erkende organisator. Plan minstens drie nachten in het gebied, ga met een gids en verwacht geduldig dieren kijken in plaats van voortdurende waarnemingen.
Kaart
Wat het reservaat is
Het Nationaal Reservaat Tambopata werd in september 2000 opgericht en beslaat ruwweg 275.000 hectare in het zuidoosten van de regio Madre de Dios, in de provincie Tambopata. Het ligt ten zuiden van de Madre de Dios, met Bolivia in het oosten en het Nationaal Park Bahuaja-Sonene in het zuiden, en wordt beheerd door SERNANP, de nationale dienst voor beschermde gebieden.
Het terrein is vlak tot zacht glooiend bos op ruwweg 200 tot 400 m boven zeeniveau, doorsneden door rivieren, beken en hoefijzermeren. Dat is een heel ander Peru dan Cusco, en de hoogteregels van de Andes gelden hier niet. Het reservaat maakt deel uit van een breder natuurcorridor die van het Vilcabamba-gebergte naar het gebied van Amboró in Bolivia loopt, wat telt voor dieren die grote leefgebieden nodig hebben.
De bredere bestemming Tambopata behandelt lodges, gezondheid en reisplanning. Deze pagina gaat over het beschermde gebied zelf: wat het is, wat de regels betekenen en waar je eigenlijk binnengaat.
Waarom het beschermd is
Tambopata ligt waar de uitlopers van de Andes de Amazonevlakte ontmoeten, en die ontmoeting levert een ongewone verscheidenheid op. Botanici hebben hier meer dan 1.700 soorten vaatplanten vastgelegd, en de dierenlijst omvat jaguar, poema, tapir, reuzenotter, harpij en verschillende soorten ara. De meeste van deze dieren leven verborgen, dus de lijst zegt iets over de rijkdom van het bos en is geen belofte over wat je in een paar dagen ziet.
Het reservaat valt onder de IUCN-categorie die duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen toestaat, het is dus geen strikt verboden gebied. Bepaalde activiteiten, zoals toerisme en het oogsten van sommige bosproducten, zijn gereguleerd in plaats van verboden, en in de bufferzone rond het reservaat wonen inheemse gemeenschappen, onder wie de Ese Ejja. Een groot deel van de toeristische economie rond Puerto Maldonado hangt ervan af dat het bos blijft staan, en dat is een reden waarom lodges en lokale gemeenschappen belang hebben bij de bescherming ervan.
Wat je kunt verwachten te zien
De standaardervaring is een begeleide wandeling over boswegen, boottochten over rivieren en hoefijzermeren, en ochtendbezoeken aan een kleilik waar ara's en papegaaien samenkomen. Naast de bekende vogels beloont het bos wie rustig kijkt: groepen apen, kleurrijke kikkers, kolonnes bladsnijmieren, enorme bomen met plankwortels en 's nachts kaaimannen die in de lichtbundel van een zaklamp op de rivier opduiken.
Plan niet rond één dier. Jaguars zijn er wel, maar worden zeer zelden gezien, en een gids die er een belooft, overdrijft. De betrouwbaarder genoegens zijn vogels, primaten, reptielen en insecten, plus het gevoel voor schaal als je onder een hoog bladerdak staat.
De meest bezochte plek in het reservaat is het Sandovalmeer, een korte boottocht en wandeling van Puerto Maldonado, wat het praktisch maakt voor een overnachting of dagtrip. Dieper het gebied in, richting de kleileken en onderzoeksstations aan de bovenloop van de rivier, kost meer tijd, en daar lonen langere verblijven in een lodge de kosten.
Binnenkomen vanuit Puerto Maldonado
Er loopt geen weg naar het hart van het reservaat. Bezoekers beginnen in Puerto Maldonado, meestal na een korte vlucht vanuit Lima of Cusco (zie Cusco naar Puerto Maldonado), en gaan verder met een motorkano over de Tambopata of een naburige rivier, soms na een rit naar een riviersteiger. De overtijden lopen sterk uiteen: de dichtstbijzijnde lodges liggen op korte afstand, de diepste vragen het grootste deel van een dag op de rivier.
De meeste mensen gaan via een lodgepakket, waarin de boot, de gids en de regelingen voor het betreden van beschermd gebied zijn inbegrepen. Op eigen houtje is lastiger, want je hebt een boot, een gids en de juiste toestemmingen nodig, en het reservaat is geen gebied om alleen in te lopen. Weeg je de opties af, dan legt lodges bij Puerto Maldonado uit wat je vooraf vergelijkt, zoals de boottijd, de kwaliteit van de gids en wat de prijs omvat.
Beste reistijd
Het klimaat is het hele jaar warm en vochtig, met een gemiddelde temperatuur van ongeveer 26 °C en een groot verschil tussen koele en zeer hete dagen. Het regenseizoen loopt grofweg van december tot maart, met veel stortbuien, modderige paden en soms aangepaste riviertochten. De drogere maanden, grofweg mei tot oktober, maken wandelen gemakkelijker en reizen voorspelbaarder.
In juni en juli kunnen koude winden uit het zuiden een korte koele periode brengen, soms friaje genoemd. Neem dus een warme laag mee, ook al ben je in het laagland. Zulke koudegolven kunnen een paar dagen duren en zijn niet schadelijk, maar ze verrassen bezoekers die alleen hitte verwachten.
Het tijdstip van de dag telt meer dan de maand. Vogels en zoogdieren zijn het actiefst bij zonsopgang en in het laatste uur daglicht, en rond het middaguur is het stil. Vraag je lodge hoe ze het kleilik en de nachttocht in jouw maand inplant, want beide hangen van het weer af. Vluchten van en naar Puerto Maldonado kunnen door regen vertraging oplopen, dus plan op de dag van vertrek geen krappe aansluitingen.
Bedreigingen: goudwinning en ontbossing
Tambopata is geen ongerept museum. Illegale goudwinning in de regio Madre de Dios heeft bos vernietigd, rivieren met kwik vervuild en sociale conflicten veroorzaakt, en bereikt de randen van het reservaat en de bufferzone. De mijnschade is geconcentreerd langs bepaalde rivieren en in specifieke zones, en bezoekers met een standaard lodgeprogramma zien haar zelden, maar het is een reële druk op het gebied.
Ook informele houtkap, wegen en nederzettingen oefenen druk uit op de grenzen. De bescherming van het reservaat hangt af van patrouilles, afspraken met gemeenschappen en het inkomen dat toerisme de lokale bevolking brengt, dus hoe je reist doet ertoe. Kies een lodge die lokale gidsen in dienst heeft, de parkregels volgt en open is over waar ze werkt, en lees verantwoord reizen voor algemene uitgangspunten. Biedt een lodge aan je mee te nemen naar een plek die aanvoelt als een mijngebied of verboden zone, zeg dan nee.
Het bestaan van deze bedreigingen is ook een reden om met realistische verwachtingen te gaan: je bezoekt een werkend natuurgebied, geen pretpark.
Reservaat, lodge of andere Amazone-opties
De woorden "Tambopata" en "reservaat" worden losjes gebruikt, en sommige lodges staan op gemeenschaps- of particulier land in de bufferzone in plaats van in het reservaat zelf. Dat hoeft geen probleem te zijn, want het bos daar kan uitstekend zijn, maar vraag waar de lodge ligt en welke gebieden je bezoekt als de beschermde status voor je telt.
Kies je tussen regio's, dan is Manu wilder en afgelegener, terwijl Tambopata makkelijker bereikbaar is en past bij een korte extensie vanuit Cusco. De vergelijking waar naartoe in de Amazone zet de verschillen op een rij, en is de Amazone het waard is eerlijk over wat een kort bezoek wel en niet kan opleveren.
Pak voor het bos lichte lange kleding, rubberlaarzen (vaak te leen), insectenwerend middel zoals je arts adviseert en een verrekijker in, en zorg voor een verzekering die medische evacuatie dekt.
Veelgestelde vragen
Is het Nationaal Reservaat Tambopata hetzelfde als Tambopata?
Niet precies. Tambopata is ook de naam van een rivier, een provincie en een district, en het bezoekersgebied rond Puerto Maldonado wordt vaak Tambopata genoemd. Het Nationaal Reservaat is het beschermde gebied met wettelijke grenzen, en sommige lodges liggen in de bufferzone in plaats van erin.
Hoe groot is het reservaat?
Ongeveer 275.000 hectare, grofweg 2.750 vierkante kilometer. Het grenst aan het Nationaal Park Bahuaja-Sonene, dus het gezamenlijke beschermde bos is veel groter.
Kan ik het reservaat in één dag vanuit Puerto Maldonado bezoeken?
Een kort bezoek aan het Sandovalmeer kan als dagtrip, maar dat is slechts een eerste kennismaking. Voor het diepere bos en de kleileken heb je minstens een paar nachten nodig. Zie Reservaat Tambopata voor hoe lang je blijft.
Heb ik een gids nodig?
Ja, om praktische redenen en voor je veiligheid. Paden zijn niet altijd gemarkeerd, het bos maakt je gedesoriënteerd en de regels voor het betreden van beschermd land zijn makkelijker te volgen met een erkende organisator of lodge. Een goede gids vindt ook dieren waar je zelf aan voorbij zou lopen.
Is het reservaat veilig?
Binnen een gewoon lodgeprogramma wordt het over het algemeen als veilig beschouwd, met insecten, hitte en uitglijden op natte paden als belangrijkste risico's. Mijd gebieden bij illegale mijnbouw en volg het advies van de lodge over de rivier en zwemmen. Lees gezondheid en vaccinaties voordat je gaat.
Zie ik een jaguar?
Dat is zeer onwaarschijnlijk. Jaguars leven in het reservaat, maar zijn schuw en bestrijken grote gebieden. Reken op vogels, apen, kaaimannen en andere dieren en beschouw een grotere waarneming als bonus.
Is er entreegeld?
Beschermde gebieden in Peru vragen gewoonlijk entreegeld, en lodges nemen dat meestal op in de pakketprijs of berekenen het apart. Vraag je organisator het bedrag en wat het dekt voordat je boekt, want regels en prijzen veranderen.