Rezerwat Krajobrazowy Cotahuasi, oficjalnie Reserva Paisajística Subcuenca del Cotahuasi, to obszar chroniony wokół rzeki Cotahuasi i jej kanionu w regionie Arequipa. Obejmuje około 4900 kilometrów kwadratowych, czyli znacznie więcej niż sam wąwóz, i chroni żywy krajobraz tarasów, wiosek i wysokich andyjskich traw, a nie pojedynczą atrakcję.
Nie ma bramy, jednego wejścia ani trasy do przejścia. Rezerwat zwiedza się, jadąc drogą przez kanion, więc zaplanuj to jako część wyprawy do Cotahuasi opisanej na stronie o miejscu docelowym, na co najmniej cztery lub pięć dni z Arequipy.
Mapa
Czym jest rezerwat
Reserva Paisajística Subcuenca del Cotahuasi (Rezerwat Krajobrazowy Dorzecza Cotahuasi) utworzono krajowym dekretem w 2005 roku i obejmuje około 4905 kilometrów kwadratowych w prowincji La Unión w regionie Arequipa. W międzynarodowej klasyfikacji obszarów chronionych należy do kategorii krajobrazów chronionych, czyli terenów, na których człowiek i przyroda kształtowali się nawzajem przez długi czas, w odróżnieniu od ścisłego rezerwatu przyrody, z którego ludzie są wykluczeni.
Ta różnica ma znaczenie dla odwiedzającego. Wioski, pola i drogi leżą w granicach rezerwatu, a ludzie uprawiający tarasy są powodem, dla którego krajobraz wygląda tak, jak wygląda. Rezerwat jest też większy, niż większość osób się spodziewa: słynny wąwóz to tylko jedna jego część, a obszar chroniony sięga aż po zimny, pozbawiony drzew płaskowyż powyżej, gdzie rzeka bierze początek.
Jeśli chcesz zobaczyć szerszy obraz wyprawy, z wioskami, wodospadami i logistyką, przeczytaj najpierw stronę o kanionie Cotahuasi. Ta strona dotyczy samego obszaru chronionego i tego, jak czytać krajobraz.
Kanion, dorzecze i rezerwat: trzy nazwy, jedno miejsce
Te słowa są używane luźno, więc warto je rozdzielić. Rzeka Cotahuasi wypływa na wysokim płaskowyżu, spływa przez wąwóz i później łączy się z inną rzeką, tworząc Ocoñę, która uchodzi do Pacyfiku. Kanion to głębokie cięcie, które rzeka tworzy między masywami górskimi Coropuna (około 6425 m) i Solimana (około 6093 m). Dorzecze to cały obszar odwadniany, który zasila tę rzekę, wraz z bocznymi dolinami i wysoko położonym terenem. Rezerwat podąża za tym działem wodnym.
Podawana głębokość kanionu to często około 3350 m, mierzona od rzeki do szczytu sąsiedniej góry, co czyni go jednym z najgłębszych na świecie. Takie porównania zależą od tego, gdzie się mierzy, więc potraktuj liczbę jako wskazówkę, a nie rekord, który da się sprawdzić na miejscu. Z drogi nie zobaczysz całego spadku naraz; poczucie głębi bierze się stąd, że ściany doliny wznoszą się godzinami po obu stronach, gdy jedziesz.
Własny opis rezerwatu mówi o mniej więcej tuzinie ekosystemów, od suchego dna kanionu po wysoką punę, i właśnie tę rozpiętość zauważasz w drodze.
Co naprawdę w nim zobaczysz
Ponieważ rezerwat to krajobraz, a nie pojedynczy zabytek, to, co widzisz, układa się w sekwencję. Na dnie kanionu klimat jest ciepły i suchy, z nawadnianymi polami, drzewami owocowymi i kaktusami na zboczach. Wyżej tarasy rolnicze pną się po stokach, wiele z nich wciąż uprawiane, a niektóre pochodzenia przedinkaskiego lub inkaskiego, dlatego okolicę opisuje się jako zamieszkane muzeum tarasów. Kamienne wioski z kolonialnymi kościołami siedzą na półkach nad rzeką, a stare ścieżki je łączą.
Powyżej pól roślinność rzednie, przechodząc w punę, wysokie trawiaste tereny wykorzystywane do wypasu alpak i lam, z jeziorami, bofedales (wilgotnymi łąkami) i wulkaniczną bryłą Coropuny na horyzoncie. Kontrast między dnem a płaskowyżem, pokonany w ciągu jednego dnia, to najsilniejsze wrażenie, jakie daje rezerwat.
Wodospady i gorące źródła są częścią tego samego systemu, bo wulkaniczny grunt zasila jedno i drugie. Najbardziej znany wodospad i kąpieliska termalne opisujemy na stronie miejsca docelowego, a na miejscu potwierdź, do których obecnie da się dotrzeć.
Dojazd z Arequipy
Do kanionu prowadzi jedna główna droga, biegnąca od nadmorskiej Panamericany przez Aplao i Chuquibambę do miasta Cotahuasi, które pełni rolę praktycznego centrum rezerwatu. Firmy autobusowe obsługują trasę z dworca w Arequipie. Podróż trwa zwykle według relacji 10 do 12 godzin, a droga za Chuquibambą jest nieutwardzona, więc opóźnienia po deszczu są normalne.
Nie traktuj rezerwatu jak Colca, która leży przy krótszej, lepszej drodze i ma wiele hoteli. Praktyczny przewodnik po sąsiednim kanionie to z Arequipy do Colca, przedsięwzięcie dość inne. Cotahuasi wymaga więcej czasu i luźniejszego planu.
Jeśli wolisz przygotowaną wycieczkę, niektóre agencje w Arequipie organizują kilkudniowe wyjazdy; o to, o co zapytać, przeczytasz w wycieczkach z Arequipy. Przed zakupem potwierdź aktualne firmy autobusowe, godziny odjazdów i stan drogi, bo wszystkie trzy się zmieniają.
Dostęp, opłaty i zasady
Zasady wstępu to najmniej pewna część wizyty. Peruwiańskimi obszarami chronionymi zarządza krajowa służba obszarów chronionych, a niektóre rezerwaty pobierają opłatę za wstęp lub proszą odwiedzających o rejestrację, inne zostawiają dostęp wolny. W przypadku tego rezerwatu krajobrazowego, który to głównie otwarty teren i wioski, nie jest jasne, czy formalny system biletów działa na całej drodze. Zapytaj w miejscu noclegu w mieście Cotahuasi i u przewodnika, i nie opieraj się na kwocie znalezionej w sieci.
W całym rezerwacie obowiązują pewne ogólne zasady. Trzymaj się istniejących ścieżek na tarasach, bo mury są kruche, a pola należą do rodzin. Zapytaj, zanim sfotografujesz ludzi. Zabieraj śmieci ze sobą, bo w małych wioskach wywóz jest ograniczony. Nie zabieraj kamieni ani roślin i trzymaj się z dala od zwierząt wypasanych na punie.
Przy dłuższych wędrówkach lub aktywnościach na rzece zapytaj, czy potrzebny jest lokalny przewodnik lub pozwolenie. Mieszkańcy i urzędy gminne w Cotahuasi znają aktualne zasady lepiej niż jakikolwiek przewodnik.
Wysokość i wysiłek
Rozpiętość wysokości w rezerwacie jest duża. Miasto Cotahuasi leży na około 2600 m, dno kanionu leży niżej i jest cieplejsze, a wysoka puna i górskie przełęcze przekraczają 4000 m. W ciągu jednego dnia drogą możesz więc zyskać lub stracić znacznie ponad tysiąc metrów, co jest szybkim sposobem na złe samopoczucie, jeśli przyjeżdżasz prosto znad wybrzeża.
Spędź noc lub dwie w Arequipie, na wysokości około 2330 m, przed długą jazdą i przeczytaj o chorobie wysokościowej. Ból głowy i zadyszka na wyższych odcinkach są częste, więc pij wodę i unikaj ciężkiego wysiłku pierwszego dnia.
Sama wizyta to głównie siedzenie w pojazdach. Spacery między wioskami lub do punktów widokowych są krótkie do umiarkowanych, ale teren jest stromy i nierówny. Słońce na wysokości jest mocne, a dno kanionu może być gorące, podczas gdy płaskowyż jest zimny, więc spakuj warstwy i ochronę przed słońcem. Listę rzeczy do zabrania znajdziesz w artykule o sprzęcie trekkingowym.
Kiedy jechać
Pora sucha, mniej więcej od maja do września, to rozsądny wybór. Drogi są pewniejsze, niebo czystsze, a widoki wzdłuż kanionu najlepsze. Jak działa andyjski rok, wyjaśnia artykuł o porze suchej. Noce na płaskowyżu są najzimniejsze około czerwca i lipca.
Miesiące deszczowe, mniej więcej od listopada do marca, zielenią stoki i napełniają wodospady, ale przynoszą też osuwiska na jedynej drodze dojazdowej. Przy tak małej ofercie transportu zablokowana droga może kosztować cię dni. Jeśli podróżujesz wtedy, zostaw elastyczny koniec wyprawy i zapytaj o stan dróg przed wyjazdem z Arequipy.
Warto wiedzieć o świętach w wioskach, często związanych z dniami świętych. Przynoszą kolor i muzykę, ale też pełne noclegi i ograniczone usługi. Zapytaj gospodarza o daty podczas planowania.
Dla kogo i z czym połączyć
Rezerwat jest dla podróżnych, którzy lubią krajobraz i powolne podróżowanie: tych, którzy wolą patrzeć, jak tarasy zmieniają kolor, z placu wioski, niż odhaczać zabytki. Fotografowie, piechurzy, miłośnicy ptaków i każdy ciekawy andyjskiego rolnictwa wyniosą z niego najwięcej. Nie nadaje się na krótkie wyjazdy, dla osób potrzebujących przewidywalnych usług ani dla tych, którym przeszkadzają długie, kręte drogi.
Cotahuasi dobrze łączy się z dłuższą pętlą południową. Wielu odwiedzających widzi najpierw kanion Colca, bo jest łatwiejszy, i porównuje oba; przewodnik Colca z wycieczką czy na własną rękę pokazuje, ile planowania wymaga taka podróż. Wioski Colca są przydatnym porównaniem dla osad z tarasami.
Miej gotówkę, bo w okolicy jest niewiele usług bankowych; zobacz pieniądze w Peru. O odludziu, ubezpieczeniu i środkach ostrożności przeczytasz w artykule o bezpieczeństwie w Peru. Mów w miejscu noclegu, dokąd idziesz każdego dnia, bo zasięg komórkowy jest nierówny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy Rezerwat Krajobrazowy Cotahuasi to to samo co kanion Cotahuasi?
Nie dokładnie. Kanion to głęboki wąwóz wycięty przez rzekę, a rezerwat to znacznie większy obszar chroniony, który obejmuje całe dorzecze rzeki, w tym wioski, tarasy i wysoką punę. W praktyce odwiedza się jedno i drugie naraz. Sama wyprawa jest opisana na stronie kanion Cotahuasi.
Jak duży jest Rezerwat Krajobrazowy Subcuenca del Cotahuasi?
Około 4905 kilometrów kwadratowych, według liczb zwykle podawanych dla obszaru chronionego. To znacznie więcej niż sam kanion i obejmuje kilka stref wysokościowych. Granica nie jest oznaczona w sposób, który odwiedzający by zauważył.
Czy potrzebuję biletu lub pozwolenia, by wejść do rezerwatu?
Nie jest pewne, czy wzdłuż głównej drogi działa formalny system wstępu, a zasady dla obszarów chronionych mogą się zmieniać. Zapytaj w miejscu noclegu w mieście Cotahuasi lub w gminie przed wyjazdem. Zapytaj ponownie, jeśli planujesz długą wędrówkę lub wyprawę rzeką.
Czy w rezerwacie można zobaczyć dzikie zwierzęta?
Zróżnicowane ekosystemy utrzymują ptaki i andyjskie zwierzęta, takie jak wielbłądowate wypasane na wysokim płaskowyżu, ale obserwacje zależą od wysokości, pory roku i szczęścia. Jedź przede wszystkim dla krajobrazu. Lokalny przewodnik powie ci, gdzie szukać ptaków.
Czy mogę zwiedzić rezerwat w jeden dzień z Arequipy?
Nie. Sama podróż drogą zajmuje większość dnia w każdą stronę, więc jeden dzień zostałby spędzony w autobusie. Zaplanuj w sumie przynajmniej cztery lub pięć dni, wliczając czas w kanionie.
Czy można biwakować lub robić trekking w rezerwacie?
Spacery między wioskami i po starych ścieżkach są możliwe, a niektórzy przewodnicy oferują dłuższe trekkingi. Zasady biwakowania zależą od gruntów wspólnoty, więc zapytaj o zgodę lokalnie i weź przewodnika na nieoznakowane trasy. Co zabrać, sprawdzisz w artykule o sprzęcie trekkingowym.
Czy rezerwat jest bezpieczny?
Głównymi zagrożeniami są odludzie, stan dróg i wysokość, a nie przestępczość. Miej ubezpieczenie obejmujące ewakuację, apteczkę i gotówkę, i powiedz gospodarzowi o swoich planach. Ogólne rady są w artykule o bezpieczeństwie w Peru.